Menangani gejala sosial di kalangan pelajar Sabah
Gejala sosial dalam kalangan pelajar Sabah perlu dilihat sebagai isu pembangunan insan, bukan semata-mata masalah disiplin sekolah. Ponteng, buli, penyalahgunaan dadah, vape, pergaulan berisiko, keganasan digital dan keciciran pendidikan sering berpunca daripada gabungan tekanan keluarga, pengaruh rakan sebaya, kemiskinan serta kurangnya ruang selamat untuk golongan muda berkembang.
Sabah mempunyai keadaan geografi dan sosioekonomi yang pelbagai. Pelajar di kawasan bandar, pedalaman, pulau dan penempatan yang sukar dihubungi berdepan cabaran berbeza. Oleh itu, penyelesaian yang berkesan mesti berasaskan realiti setempat, mengutamakan maruah pelajar dan melibatkan sekolah, keluarga, komuniti serta kerajaan negeri.
Pendekatan yang selari dengan aspirasi tempatan hendaklah membina kesedaran sivik, memperkukuh perpaduan antara kaum dan agama, serta memberi peluang kepada pelajar menyumbang kepada masyarakat. Hukuman semata-mata tidak cukup untuk memulihkan tingkah laku atau mengembalikan keyakinan diri mereka.
Memahami punca yang saling berkaitan
Keluarga yang berdepan tekanan kewangan mungkin tidak mempunyai masa dan sumber untuk memantau perkembangan anak. Di sesetengah kawasan, ibu bapa bekerja jauh atau bergantung kepada pekerjaan tidak tetap. Keadaan ini boleh menyebabkan pelajar berasa terpinggir, mencari penerimaan daripada rakan sebaya dan mudah terdedah kepada pengaruh negatif.
Akses kepada pendidikan berkualiti turut mempengaruhi kesejahteraan pelajar. Kekurangan pengangkutan, kemudahan asrama, capaian internet, kaunselor dan aktiviti selepas sekolah menjadikan sesetengah remaja lebih terdedah kepada kebosanan serta pergaulan berisiko. Isu asas seperti kemudahan elektrik Sabah juga berkait dengan keupayaan sekolah dan keluarga menggunakan teknologi pembelajaran secara konsisten.
Sekolah sebagai ruang perlindungan
Sekolah perlu menjadi tempat yang selamat secara fizikal, emosi dan sosial. Guru harus dilengkapi latihan untuk mengenal pasti tanda awal seperti perubahan emosi, kemerosotan prestasi, ketidakhadiran berulang, kecederaan mencurigakan atau pengasingan diri. Rujukan kepada kaunselor hendaklah mudah, sulit dan tidak melabel pelajar sebagai bermasalah.
Program pencegahan juga perlu melampaui ceramah bermusim. Pendidikan kesihatan mental, literasi digital, hubungan sihat, pencegahan buli dan bahaya dadah boleh disampaikan melalui perbincangan, simulasi, sukan serta projek khidmat masyarakat. Pelajar lebih mudah menerima mesej apabila mereka diberi peluang bersuara dan terlibat dalam mencari penyelesaian.
Tanggungjawab keluarga dan komuniti
Ibu bapa tidak wajar hanya dipanggil apabila berlaku kes disiplin. Sekolah boleh mengadakan sesi keibubapaan yang praktikal berkaitan komunikasi dengan remaja, penggunaan media sosial, kawalan kewangan dan tanda-tanda ketagihan. Pendekatan yang tidak menghukum membantu keluarga berkongsi masalah lebih awal.
Komuniti kampung, persatuan belia, rumah ibadat dan pertubuhan masyarakat boleh menyediakan mentor, kelas tambahan, latihan kemahiran serta kegiatan sukan. Di kawasan yang jauh dari pusat bandar, balai raya dan pusat komuniti boleh dijadikan ruang pembelajaran selepas sekolah. Pada masa sama, pengurusan sisa dan kebersihan persekitaran perlu diberi perhatian kerana kawasan yang terbiar boleh menjejaskan keselamatan serta kesihatan awam; perbincangan tentang krisis sisa pepejal menunjukkan pentingnya tindakan bersama berasaskan komuniti.
Peranan dasar dan agensi awam
Tindakan menangani masalah remaja memerlukan penyelarasan antara sekolah, jabatan pendidikan, kesihatan, kebajikan, polis dan pihak berkuasa tempatan. Setiap daerah perlu mempunyai mekanisme rujukan yang jelas supaya kes buli, penderaan, ketagihan atau keciciran tidak terhenti di satu agensi.
| Cabaran pelajar | Tindakan yang sesuai | Pihak yang terlibat |
|---|---|---|
| Ponteng dan keciciran | Lawatan keluarga, bantuan pengangkutan dan mentor | Sekolah, keluarga, kebajikan |
| Buli dan keganasan digital | Saluran aduan sulit, mediasi dan pendidikan digital | Sekolah, kaunselor, ibu bapa |
| Penyalahgunaan dadah dan vape | Saringan awal, rawatan serta sokongan pemulihan | Kesihatan, sekolah, komuniti |
| Tekanan emosi | Kaunseling berkala dan rujukan profesional | Kaunselor, klinik, keluarga |
| Kekurangan kegiatan positif | Sukan, seni, kemahiran dan khidmat masyarakat | Belia, NGO, pihak berkuasa tempatan |
Data perlu dikumpulkan dengan menjaga privasi pelajar. Statistik ketidakhadiran, keciciran dan rujukan kaunseling boleh membantu kerajaan mengenal pasti daerah yang memerlukan sumber tambahan. Dasar yang baik hendaklah mengukur hasil sebenar, seperti peningkatan kehadiran, pemulihan hubungan keluarga dan pengurangan kes berulang.
Menghidupkan suara dan kepimpinan pelajar
Pelajar bukan sekadar penerima program. Mereka boleh menjadi pemimpin rakan sebaya, penggerak kebersihan, pembimbing literasi digital dan sukarelawan dalam aktiviti kemasyarakatan. Penglibatan ini membina rasa tanggungjawab, disiplin dan kepunyaan terhadap sekolah serta kawasan tempat tinggal.
Kelab pelajar juga boleh mengangkat isu tempatan seperti alam sekitar, kesihatan, keselamatan jalan raya dan perpaduan. Aktiviti yang menggabungkan pelajar daripada latar etnik, agama dan daerah berbeza membantu mengurangkan prasangka. Nilai saling menghormati dan kesedaran politik yang matang boleh dipupuk melalui dialog, bukan propaganda atau tekanan.
Langkah yang boleh digerakkan bersama
Pencegahan perlu dirancang secara berterusan dan disesuaikan dengan kemampuan setiap daerah. Antara keutamaan yang boleh dilaksanakan ialah:
- Menambah kaunselor, mentor dan pegawai kebajikan di sekolah yang mempunyai kadar risiko tinggi.
- Menyediakan pengangkutan, makanan berkhasiat, asrama dan peranti pembelajaran untuk pelajar yang memerlukan.
- Membentuk pasukan intervensi daerah bagi menangani buli, ketagihan, penderaan dan keciciran secara pantas.
- Memperluas aktiviti sukan, seni, kemahiran teknikal dan sukarelawan selepas waktu persekolahan.
- Menerbitkan panduan ibu bapa dalam bahasa yang mudah serta mengadakan sokongan komuniti secara berkala.
Setiap inisiatif mesti mempunyai pemantauan yang telus. Sekolah dan agensi berkaitan boleh berkongsi kemajuan secara berkala tanpa mendedahkan identiti pelajar. Peruntukan awam pula hendaklah sampai kepada kawasan yang paling memerlukan, termasuk sekolah luar bandar dan pulau.
Masa depan Sabah bergantung pada keupayaan masyarakat melindungi dan membimbing generasi mudanya. Dengan kerjasama keluarga, sekolah, komuniti dan kerajaan yang berteraskan keadilan sosial serta aspirasi tempatan, gejala sosial boleh dicegah sebelum menjadi krisis. Sertai usaha membina persekitaran pendidikan yang selamat, inklusif dan berdaya tahan supaya setiap pelajar Sabah berpeluang berkembang serta menyumbang kepada negeri.
