Mengapa Sabah Masih Ketinggalan dalam Kemudahan Elektrik?
Bekalan elektrik yang stabil ialah asas kepada ekonomi, pendidikan, kesihatan dan kehidupan harian. Namun, sebahagian kawasan di Sabah masih berdepan gangguan bekalan, voltan tidak konsisten dan liputan yang belum menyeluruh. Masalah ini lebih ketara di kampung pedalaman, pulau serta penempatan yang jauh daripada pusat bandar.
Persoalan ini tidak wajar dilihat sebagai isu teknikal semata-mata. Ia berkait dengan keluasan geografi Sabah, perancangan infrastruktur, kos penyelenggaraan dan sejauh mana kepentingan tempatan diberi keutamaan dalam keputusan tenaga negara. Rakyat Sabah berhak menikmati kemudahan asas yang setara dengan negeri lain.
Geografi Luas Menambah Kos Penyambungan
Sabah mempunyai kawasan tanah yang besar, bentuk muka bumi berbukit-bukau dan banyak penempatan yang berselerak. Membina talian penghantaran, pencawang dan jalan masuk ke kawasan sedemikian memerlukan perbelanjaan tinggi. Jarak yang jauh antara pusat penjanaan dengan pengguna turut menyebabkan kehilangan tenaga dan kos operasi yang lebih besar.
Keadaan ini menimbulkan dilema kepada penyedia utiliti. Projek grid berskala besar mungkin berbaloi di bandar yang mempunyai jumlah pengguna tinggi, tetapi kurang menarik dari sudut komersial jika melibatkan kampung kecil yang jauh. Akibatnya, sesetengah komuniti terus bergantung pada generator diesel atau sistem mikrogrid yang kapasiti dan tempoh operasinya terhad.
Faktor geografi tidak sepatutnya menjadi alasan untuk menangguhkan hak rakyat. Ia sepatutnya mendorong penyelesaian yang lebih sesuai, termasuk tenaga solar, bateri simpanan, hidro mini dan sistem hibrid yang boleh dibangunkan mengikut keperluan setempat.
Kapasiti Grid Dan Penjanaan Belum Mencukupi
Permintaan elektrik Sabah berkembang seiring dengan pertumbuhan bandar, industri, pelancongan dan perkhidmatan. Apabila kapasiti penjanaan tidak berkembang pada kadar yang sama, margin rizab menjadi sempit. Sebarang kerosakan pada loji, talian utama atau pencawang boleh mencetuskan gangguan yang lebih meluas.
Masalah ini juga berkait dengan kebergantungan kepada beberapa sumber dan laluan penghantaran utama. Jika sistem terlalu tertumpu, gangguan di satu lokasi boleh memberi kesan berantai kepada kawasan lain. Infrastruktur lama pula memerlukan naik taraf berterusan supaya dapat menampung beban elektrik yang semakin meningkat.
Pelaburan baharu perlu merangkumi penjanaan, grid penghantaran, grid agihan dan penyimpanan tenaga secara serentak. Membina loji tanpa memperkukuh rangkaian agihan hanya memindahkan kesesakan daripada satu bahagian sistem kepada bahagian yang lain.
Tadbir Urus Dan Hak Sabah Perlu Diperjelas
Ketidakjelasan mengenai bidang kuasa, pembahagian hasil dan tanggungjawab pengurusan boleh memperlahankan tindakan. Rakyat memerlukan pelan yang terbuka: kawasan yang akan menerima naik taraf, sumber pembiayaan, jadual pelaksanaan dan ukuran keberhasilan. Tanpa maklumat tersebut, janji pembangunan sukar dinilai.
Pendekatan yang berpusat di Sabah dapat membantu keputusan dibuat berdasarkan realiti tempatan. Keutamaan bagi Kota Kinabalu tidak semestinya sama dengan keperluan Pitas, Nabawan, Tongod atau pulau-pulau di pantai timur. Perancangan tenaga perlu melibatkan kerajaan negeri, pihak berkuasa tempatan, komuniti, pemain industri dan wakil rakyat.
Keperluan elektrik juga tidak boleh dipisahkan daripada kemudahan asas lain. Perancangan utiliti yang menyeluruh, termasuk isu bekalan air, telekomunikasi dan jalan raya, dapat mengurangkan pertindihan kerja serta memastikan projek memberi manfaat yang lebih luas.
| Faktor | Kesan kepada rakyat | Keutamaan penyelesaian |
|---|---|---|
| Penempatan berselerak | Kos sambungan tinggi dan liputan tidak sekata | Mikrogrid, solar komuniti dan perancangan mengikut daerah |
| Grid lama atau sempit | Gangguan, voltan rendah dan bekalan tidak stabil | Naik taraf pencawang, talian penghantaran dan sistem simpanan |
| Kebergantungan pada diesel | Kos operasi tinggi serta pencemaran | Peralihan berperingkat kepada tenaga boleh diperbaharui |
| Permintaan yang meningkat | Risiko catuan dan tekanan terhadap sistem | Tambahan kapasiti penjanaan serta pengurusan permintaan |
| Tadbir urus berlapis | Projek lambat dan akauntabiliti kabur | Penyelarasan kuasa, data terbuka dan pemantauan awam |
Implikasi Kepada Pendidikan Dan Ekonomi
Gangguan elektrik memberi kesan langsung kepada pembelajaran. Sekolah memerlukan bekalan yang stabil untuk komputer, makmal, internet dan sistem pengurusan digital. Di rumah, pelajar sukar mengikuti kelas dalam talian atau menyiapkan tugasan apabila elektrik terputus pada waktu malam.
Usahawan kecil turut menanggung kerugian. Kedai runcit, bengkel, pusat sejuk beku, pengusaha makanan dan homestay memerlukan tenaga yang konsisten untuk menyimpan barangan, mengendalikan peralatan dan menerima bayaran elektronik. Gangguan berulang meningkatkan kos bahan api, merosakkan mesin dan mengurangkan keyakinan pelabur.
Jurang kemudahan elektrik akhirnya menjadi jurang peluang. Daerah yang tidak mempunyai bekalan berkualiti tinggi lebih sukar menarik kilang, pusat data, klinik swasta atau institusi latihan. Pembangunan ekonomi Sabah tidak akan seimbang jika kawasan pedalaman terus menerima perkhidmatan pada tahap yang rendah.
Tenaga Boleh Diperbaharui Sebagai Pelengkap
Sabah mempunyai potensi tenaga solar yang besar kerana menerima cahaya matahari sepanjang tahun. Sistem solar berserta bateri boleh membekalkan elektrik kepada klinik desa, sekolah, menara komunikasi dan kampung terpencil tanpa menunggu pembinaan talian grid yang panjang. Hidro mini juga boleh dipertimbangkan di lokasi yang mempunyai aliran sungai sesuai.
Namun, tenaga boleh diperbaharui perlu dilaksanakan dengan perancangan yang teliti. Kapasiti bateri, penyelenggaraan, keselamatan peralatan dan latihan penduduk mesti dimasukkan dalam kos projek. Sistem yang dipasang tanpa pelan penyenggaraan hanya akan menghasilkan kemudahan yang rosak selepas beberapa tahun.
Komuniti tempatan boleh dilibatkan sebagai pengurus dan pemantau sistem. Model koperasi tenaga, latihan juruteknik tempatan dan pembelian peralatan yang telus dapat mewujudkan pekerjaan serta mengurangkan kebergantungan kepada kontraktor dari luar kawasan.
Langkah Yang Perlu Diprioritikan
Pembaharuan bekalan elektrik memerlukan sasaran yang boleh diukur dan pemantauan yang konsisten. Antara keutamaan yang wajar diberi perhatian ialah:
- Menyiapkan audit menyeluruh terhadap pencawang, talian, kapasiti penjanaan dan kawasan yang kerap mengalami gangguan.
- Menetapkan jadual awam untuk penyambungan elektrik di kampung, pulau dan penempatan pedalaman.
- Mempercepat projek tenaga solar, hidro mini dan mikrogrid dengan penglibatan komuniti tempatan.
- Mewujudkan pusat data gangguan yang telus supaya punca, tempoh dan tindakan pembaikan boleh dinilai.
- Memastikan setiap projek mengambil kira keperluan sekolah, klinik, perusahaan kecil dan kawasan pertumbuhan baharu.
Keutamaan ini perlu disokong pembiayaan yang mencukupi, kontrak yang telus dan mekanisme pertanggungjawaban. Rakyat berhak mengetahui siapa yang bertanggungjawab apabila projek lewat, mutu kerja gagal atau gangguan berlaku berulang kali.
Sabah memerlukan dasar tenaga yang berteraskan keperluan rakyat dan kuasa membuat keputusan yang lebih dekat dengan negeri. Dengan menyatukan suara masyarakat, pemimpin tempatan, pakar teknikal dan sektor swasta, pembaikan sistem boleh dilaksanakan secara lebih pantas serta adil. Sokong usaha memperjuangkan kemudahan asas yang saksama, pantau pelaksanaan projek di kawasan masing-masing dan tuntut pelan bekalan elektrik yang jelas untuk seluruh Sabah.
