Mewujudkan Dana Khas Pemulihan Mangsa Gempa Bumi di Sabah
Sabah terletak di kawasan lingkaran api Pasifik yang aktif, menjadikannya terdedah kepada risiko gegaran seismik sepanjang tahun. Gempa bumi sederhana yang pernah melanda Ranau pada 2015 menjadi peringatan jelas bahawa negeri ini memerlukan mekanisme kewangan khusus bagi menguruskan pasca-bencana dengan lebih berkesan dan terancang.
Walaupun bantuan kerajaan persekutuan dan kerajaan negeri sentiasa diagihkan, pendekatan sedia ada sering kali berselerak serta bergantung kepada peruntukan kecemasan yang tidak dirancang terlebih dahulu. Justeru, idea membentuk dana khas yang khusus untuk pemulihan mangsa gempa bumi wajar dilihat sebagai satu langkah proaktif agar bantuan sampai tepat pada masanya tanpa menjejaskan peruntukan pembangunan lain.
Latar Belakang Risiko Seismik di Sabah
Sabah merekodkan beberapa kejadian gempa bumi yang memberi kesan ketara kepada komuniti, terutamanya di daerah Ranau, Lahad Datu dan Sandakan. Aktiviti tektonik yang berpunca daripada pergerakan plat Filipina dan plat Eurasia menghasilkan gegaran yang kadangkala dirasai sehingga ke pantai barat. Keadaan geografi ini meletakkan Sabah dalam kategori wilayah yang memerlukan kesiapsiagaan bencana secara berterusan.
Selain gegaran, gempa bumi sering kali mencetuskan tanah runtuh, kerosakan infrastruktur jalan, dan gangguan bekalan elektrik serta air bersih. Kesan berantai ini bukan sahaja menjejaskan keselamatan nyawa, malah merencatkan ekonomi tempatan yang bergantung kepada sektor pelancongan, pertanian dan perikanan. Memandangkan hakikat ini, perancangan kewangan khusus wajar dijadikan sebahagian daripada strategi keselamatan negeri yang menyeluruh.
Keperluan Dana Khas Berbanding Bantuan Am
Bantuan am yang diagihkan selepas bencana lazimnya tertakluk kepada prosedur birokrasi yang panjang dan kadangkala tidak fleksibel. Dana khas, sebaliknya, boleh disusun dengan terma jelas supaya peruntukan dapat digunakan secara langsung untuk kerja-kerja pemulihan, pembinaan semula kediaman, dan sokongan psikososial kepada mangsa yang terjejas.
Perbezaan utama antara kedua-dua mekanisme kewangan ini boleh dilihat melalui jadual perbandingan berikut:
| Aspek | Bantuan Am Konvensional | Dana Khas Pemulihan |
|---|---|---|
| Sumber Kewangan | Peruntukan belanjawan tahunan | Caruman khas, sumbangan korporat, dana antarabangsa |
| Kelajuan Agihan | Sederhana hingga perlahan | Pantas melalui protokol pra-takrif |
| Skop Penggunaan | Pelbagai jenis bencana | Khusus gempa bumi dan gegaran seismik |
| Ketelusan | Laporan tahunan umum | Penyata kewangan terbuka dan audit bebas |
| Kelestarian | Tergantung bajet semasa | Berterusan melalui pelaburan jangka panjang |
Kelebihan mekanisme dana khas adalah ia mampu menyediakan bantuan segera dalam tempoh 72 jam pertama selepas kejadian, sekali gus mengurangkan kadar kehilangan nyawa dan kerosakan harta yang lebih teruk.
Pelajaran daripada Pengalaman Negara Lain
Negara-negara seperti Jepun, New Zealand dan Indonesia telah membuktikan bahawa penubuhan tabung pemulihan bencana khusus merupakan tulang belakang kepada pengurusan risiko moden. Jepun, sebagai contoh, mempunyai sistem insuran gempa bumi mandatori yang membiayai semula kediaman dalam masa beberapa minggu selepas kejadian. New Zealand pula menggabungkan caruman kerajaan, pihak swasta dan komuniti melalui Earthquake Commission.
Indonesia yang terletak dalam zon seismik yang sama dengan Sabah telah memperkenalkan dana khusus di bawah kelolaan BNPB, di mana setiap daerah diagihkan peruntukan berdasarkan tahap risiko dan kepadatan penduduk. Model ini boleh disesuaikan dengan konteks Sabah yang mempunyai kepelbagaian geografi daripada kawasan pergunungan sehingga pesisir pantai.
Kerjasama antara Kerajaan Persekutuan dan Kerajaan Negeri
Pelaksanaan dana ini menuntut kerjasama erat antara kerajaan persekutuan, kerajaan negeri dan pihak berkuasa tempatan. Tanpa koordinasi yang rapi, pertindihan agihan bantuan akan berlaku dan sebahagian mangsa mungkin tercicir daripada senarai penerima. Justeru, pembentukan majlis ekonomi Sabah untuk merancang pembangunan setempat wajar dijadikan platform perundingan yang menyelaraskan peruntukan pasca-bencana dengan agenda pembangunan jangka panjang.
Majlis tersebut boleh berperanan sebagai badan pemikir yang menilai keperluan sebenar mangsa, memantau pelaksanaan projek pembinaan semula, dan memastikan setiap ringgit yang dibelanjakan menepati matlamat pemulihan. Penglibatan semua pihak berkepentingan dalam satu meja perundingan juga dapat mengurangkan kerenah birokrasi yang sering menjadi rungutan masyarakat akar umbi.
Penglibatan Komuniti, Sukarelawan dan Sektor Swasta
Komuniti tempatan merupakan tulang belakang kepada sebarang usaha pemulihan kerana mereka paling memahami keperluan sebenar kawasan masing-masing. Jaringan sukarelawan sedia ada di Sabah boleh diperluaskan dan dilatih dengan modul khusus berkaitan penilaian kerosakan, pertolongan cemas, dan sokongan psikososial. Sektor swasta pula mampu menyediakan kepakaran teknikal, bahan pembinaan, serta peluang pekerjaan kepada mangsa yang kehilangan sumber pendapatan.
Libat urus pihak korporat melalui program tanggungjawab sosial korporat wajar digalakkan supaya sumbangan mereka disalur secara tersusun ke dalam dana khas. Pendekatan ini bukan sahaja meningkatkan jumlah peruntukan, malah membina semangat kebersamaan antara sektor awam dan swasta dalam menghadapi cabaran bersama.
Tadbir Urus, Ketelusan dan Akauntabiliti Dana
Sebuah dana khas yang berkesan mesti ditadbir urus dengan piawaian tinggi agar keyakinan penyumbang dan penerima sentiasa terpelihara. Jawatankuasa bebas yang terdiri daripada wakil profesional, akademia, dan masyarakat sivil perlu dilantik untuk memantau pengurusan dana. Laporan kewangan perlu diterbitkan secara terbuka setiap suku tahun supaya orang ramai boleh mengikuti perkembangan penggunaan peruntukan.
Audit tahunan oleh pihak beraudit bebas wajar dilakukan bagi memastikan tiada berlaku salah guna kuasa atau penyelewengan. Mekanisma aduan juga perlu diwujudkan supaya mangsa yang tidak menerima bantuan boleh membuat laporan dengan cara yang mudah dan telus.
Langkah Strategik untuk Pelaksanaan
Pelaksanaan dana khas ini boleh dimulakan dengan penubuhan unit kecil di bawah kerajaan negeri yang bertanggungjawab merangka undang-undang berkaitan. Selepas kerangka perundangan siap, barulah dilancarkan kempen kesedaran awam untuk menggalakkan caruman daripada pelbagai lapisan masyarakat. Pada masa yang sama, latihan kepada petugas barisan hadapan perlu dijalankan secara berkala.
Bagi memastikan dana ini benar-benar mencapai objektifnya, beberapa pendekatan strategik wajar dipertimbangkan:
- Mewujudkan caruman wajib kecil daripada hasil negeri sebagai modal permulaan dana
- Menandatangani memorandum persefahaman dengan agensi antarabangsa seperti Bank Dunia atau ADB
- Mengintegrasikan sistem data geospatial untuk pemetaan kawasan berisiko dan penduduk terjejas
- Melaksanakan latihan simulasi gempa bumi setiap tahun dengan penglibatan sekolah dan komuniti
- Membuka platform derma dalam talian yang selamat dan telus untuk rakyat Malaysia dan diaspora
Usaha ini memerlukan iltizam politik yang kukuh dan sokongan padu daripada semua lapisan masyarakat supaya Sabah benar-benar bersedia menghadapi kemungkinan gegaran yang lebih besar pada masa hadapan. Parti Solidariti Tanah Airku komited memperjuangkan penubuhan dana ini sebagai sebahagian daripada agenda memperkukuh hak dan keselamatan Sabah. Lawati halaman rasmi kami untuk mengetahui lebih lanjut mengenai inisiatif pembangunan negeri dan sertai kami dalam memperjuangkan kesejahteraan Sabah.
