Rumah Mampu Milik, Bandar Sabah Yang Inklusif

Pertumbuhan bandar di Sabah membuka peluang pekerjaan, pendidikan dan perniagaan, tetapi peningkatan kos tanah serta sewa menyebabkan ramai keluarga sukar mendapatkan kediaman yang selamat. Golongan berpendapatan rendah, pekerja muda, keluarga baharu dan penduduk yang berpindah dari luar bandar paling terkesan apabila harga rumah tidak seiring dengan pendapatan.

Isu ini perlu dilihat sebagai sebahagian daripada agenda pembangunan negeri yang lebih luas. Rumah bukan sekadar tempat berteduh; ia berkait dengan akses kepada pengangkutan, sekolah, klinik, pekerjaan, bekalan air dan kemudahan awam. Penyelesaian yang berkesan mestilah mengambil kira realiti setiap bandar, termasuk Kota Kinabalu, Sandakan, Tawau, Lahad Datu dan daerah yang sedang berkembang.

Pendekatan berteraskan kepentingan Sabah perlu mengutamakan perancangan tempatan, penyertaan masyarakat dan penggunaan sumber negeri secara bertanggungjawab. Dasar perumahan yang adil dapat mengukuhkan keluarga, mengurangkan tekanan kos sara hidup dan membina bandar yang lebih seimbang antara pembangunan ekonomi dengan kesejahteraan rakyat.

Tekanan kos yang dirasai keluarga bandar

Harga tanah di kawasan bandar dan pinggir bandar terus memberi kesan kepada harga rumah baharu. Apabila projek perumahan dibangunkan jauh dari pusat pekerjaan, kos perjalanan meningkat dan manfaat rumah murah menjadi berkurangan. Sesebuah unit mungkin kelihatan mampu milik pada harga pembelian, namun tidak lagi berpatutan selepas mengambil kira tambang, bahan api, penjagaan anak dan bil utiliti.

Kekurangan rumah sewa yang berkualiti turut membebankan golongan yang belum bersedia membeli rumah. Ramai pekerja bergantung pada bilik sewa atau kediaman padat dengan kemudahan terhad. Keadaan ini boleh menjejaskan kesihatan, keselamatan dan prestasi kerja, khususnya bagi keluarga yang mempunyai anak kecil atau ahli keluarga berkeperluan khas.

Kerajaan negeri dan pihak berkuasa tempatan perlu menggunakan data sebenar untuk mengenal pasti kawasan yang mengalami kekurangan rumah. Pemetaan keperluan mengikut pendapatan, saiz keluarga dan lokasi pekerjaan akan membantu mengelakkan pembangunan yang tidak sepadan dengan permintaan.

Rumah dekat dengan peluang dan perkhidmatan

Perumahan mampu milik tidak wajar dibina secara terasing tanpa kemudahan asas. Projek baharu perlu dirancang berhampiran laluan bas, sekolah, klinik, pasar, ruang rekreasi dan kawasan pekerjaan. Prinsip ini mengurangkan kebergantungan kepada kenderaan persendirian serta memastikan keluarga berpendapatan sederhana dapat menikmati masa dan kos perjalanan yang lebih rendah.

Perancangan bandar juga mesti mengambil kira risiko banjir, saliran, kesesakan dan perubahan iklim. Rumah yang murah tetapi dibina di kawasan mudah dinaiki air akan menghasilkan beban kewangan baharu kepada pemilik. Piawaian binaan, penyelenggaraan dan ketahanan perlu dijadikan sebahagian daripada ukuran kemampuan sebenar.

Hubungan antara pendidikan dan lokasi kediaman juga penting. Keluarga memerlukan akses kepada sekolah yang baik serta ruang pembelajaran yang sesuai di rumah. Perbincangan tentang pendidikan berkualiti menunjukkan bahawa kualiti hidup kanak-kanak bergantung pada ekosistem sokongan, bukan hanya bilik darjah.

Dasar yang melindungi pembeli dan penyewa

Kerangka perumahan negeri perlu menggabungkan skim pemilikan, rumah sewa sosial dan bantuan baik pulih. Tidak semua keluarga memerlukan penyelesaian yang sama. Ada yang memerlukan deposit rendah, ada yang memerlukan sewa bersubsidi, manakala keluarga lain memerlukan rumah yang lebih besar atau reka bentuk mesra warga emas.

Syarat kelayakan juga perlu telus dan mudah difahami. Maklumat tentang harga, lokasi, tempoh menunggu, kaedah pemilihan dan status unit hendaklah diterbitkan secara terbuka. Sistem permohonan bersepadu dapat mengurangkan pertindihan, mempercepat proses serta mengelakkan golongan yang layak tercicir.

Cabaran utama Kesan kepada rakyat Pendekatan yang wajar
Harga tanah bandar tinggi Harga jualan dan sewa meningkat Guna tanah awam secara strategik serta pembangunan bercampur
Rumah jauh dari pekerjaan Kos pengangkutan dan masa perjalanan bertambah Utamakan lokasi berhampiran pengangkutan dan kemudahan
Deposit serta pinjaman sukar Keluarga layak gagal membeli rumah Sediakan bantuan deposit dan pembiayaan fleksibel
Rumah sewa tidak mencukupi Pekerja muda tinggal dalam keadaan padat Perluas rumah sewa sosial dan kawal piawaian minimum
Penyelenggaraan lemah Nilai rumah merosot dan komuniti terjejas Tubuhkan dana penyelenggaraan serta pengurusan penduduk

Infrastruktur menentukan nilai sebenar rumah

Pembangunan perumahan perlu berjalan seiring dengan naik taraf jalan, pengangkutan awam, bekalan air dan sistem kumbahan. Tanpa rangkaian yang boleh dipercayai, penduduk di kawasan baharu akan terus berdepan kesesakan dan kesukaran mendapatkan perkhidmatan asas. Keutamaan kepada infrastruktur jalan raya juga memberi pengajaran bahawa hubungan antara komuniti dan pusat ekonomi perlu dirancang secara menyeluruh.

Pihak berkuasa tempatan wajar mewajibkan penilaian impak perumahan sebelum sesuatu projek diluluskan. Penilaian itu perlu mengukur kapasiti jalan, sekolah, klinik, saliran, bekalan elektrik dan air. Pemaju pula harus menyumbang kepada kemudahan awam melalui syarat pembangunan yang jelas, bukannya menyerahkan seluruh kos kepada pembayar cukai.

Bandar yang baik juga memerlukan laluan pejalan kaki, pencahayaan awam dan ruang terbuka. Unsur ini meningkatkan keselamatan serta mewujudkan komuniti yang lebih mesra keluarga. Reka bentuk kejiranan yang baik boleh menggalakkan interaksi sosial merentas etnik dan agama, selaras dengan semangat perpaduan masyarakat Sabah.

Pembiayaan dan tanah untuk manfaat rakyat

Kerajaan negeri boleh menilai semula penggunaan tanah milik awam bagi projek perumahan berpendapatan rendah dan sederhana. Tanah yang sesuai di lokasi strategik dapat mengurangkan kos pembangunan, khususnya jika digunakan melalui kerjasama dengan koperasi, badan perumahan dan pemaju yang memenuhi syarat sosial.

Model pembiayaan juga perlu lebih pelbagai. Skim sewa untuk memiliki, pinjaman dengan bayaran balik berperingkat dan bantuan deposit boleh membantu pekerja yang mempunyai pendapatan tetap tetapi simpanan terhad. Pada masa yang sama, perlindungan pembeli perlu diperkuat supaya keluarga tidak terperangkap dalam projek terbengkalai atau kos tersembunyi.

Pengawalan harga tidak boleh dipisahkan daripada peningkatan pendapatan. Peluang pekerjaan bernilai tinggi, latihan kemahiran dan sokongan kepada perniagaan kecil perlu bergerak bersama dasar perumahan. Apabila pendapatan rakyat meningkat dan kos kediaman dikawal, lebih banyak keluarga dapat membina kehidupan yang stabil.

Pelaksanaan dengan suara komuniti

Dasar perumahan akan lebih berkesan apabila penduduk dilibatkan sejak peringkat perancangan. Rundingan awam perlu diadakan di kawasan yang terjejas, dengan maklumat yang mudah difahami dan ruang untuk membincangkan isu keselamatan, pengangkutan, reka bentuk serta kemampuan bayaran.

Beberapa tindakan yang boleh diberi keutamaan ialah:

Pemantauan berkala perlu mengukur harga rumah, kadar sewa, tempoh perjalanan, kualiti binaan dan kepuasan penduduk. Jika sesuatu skim gagal mencapai sasaran, penambahbaikan mesti dibuat secara terbuka. Ketelusan ini penting untuk memulihkan keyakinan rakyat serta memastikan dasar benar-benar memberi manfaat kepada mereka yang memerlukan.

Menangani isu perumahan mampu milik di bandar Sabah memerlukan kesatuan tindakan antara kerajaan negeri, pihak berkuasa tempatan, pemaju, institusi kewangan dan komuniti. STAR boleh terus membawa suara rakyat dalam menuntut perancangan yang berpaksikan keperluan tempatan, pengurusan tanah yang amanah dan pembangunan bandar yang saksama. Sokong usaha memperjuangkan rumah yang selamat, berpatutan dan dekat dengan peluang kehidupan supaya setiap keluarga Sabah dapat menikmati masa depan yang lebih terjamin.