Perancangan Bandar Mampan Kota Kinabalu Menjelang 2040

Kota Kinabalu sedang berkembang sebagai pusat pentadbiran, perdagangan, pelancongan, pendidikan dan perkhidmatan utama di Sabah. Pertumbuhan ini membuka peluang ekonomi yang besar, namun turut meningkatkan tekanan terhadap perumahan, kesesakan lalu lintas, saliran, alam sekitar dan kemudahan awam.

Perancangan bandar menjelang 2040 perlu berasaskan keperluan penduduk setempat, bukan sekadar mengejar pembinaan baharu. Setiap projek harus mengambil kira kemampuan rakyat, keselamatan kawasan, identiti komuniti serta hak Sabah untuk menentukan arah pembangunan ekonominya sendiri.

Bandar yang mampan ialah bandar yang mudah didiami, cekap menggunakan sumber dan bersedia menghadapi perubahan iklim. Dengan kerjasama kerajaan, pihak berkuasa tempatan, sektor swasta dan masyarakat, Kota Kinabalu boleh menjadi bandar yang lebih tersusun, inklusif dan berdaya tahan.

Visi pertumbuhan yang seimbang

Kota Kinabalu memerlukan pelan guna tanah yang menyelaraskan kawasan perumahan, perniagaan, industri ringan, ruang hijau dan kemudahan sosial. Pembangunan yang terlalu tertumpu di pusat bandar akan menambah kesesakan serta meningkatkan harga hartanah, manakala kawasan pinggir yang berkembang tanpa perancangan akan membebankan sistem jalan dan utiliti.

Pendekatan bandar berbilang pusat boleh mengurangkan tekanan tersebut. Pusat kecil di sekitar Inanam, Likas, Putatan, Penampang dan kawasan berdekatan boleh menyediakan pekerjaan, sekolah, klinik, pasar serta perkhidmatan kerajaan tanpa memaksa penduduk bergerak jauh setiap hari.

Perumahan mampu milik dan komuniti inklusif

Harga rumah yang meningkat boleh menjarakkan golongan muda, pekerja berpendapatan sederhana dan keluarga baharu daripada pusat pekerjaan. Oleh itu, dasar perumahan perlu menetapkan kuota kediaman mampu milik dalam pembangunan berskala besar, selain memperluas skim sewaan munasabah dan pembiayaan untuk pembeli rumah pertama.

Perumahan mampan juga perlu mempunyai pengudaraan baik, pencahayaan semula jadi, akses kepada pengangkutan awam dan ruang komuniti. Penempatan semula tidak wajar dilakukan tanpa rundingan yang jelas. Penduduk lama harus diberi perlindungan supaya pembangunan semula tidak menghapuskan jaringan sosial serta sejarah kawasan mereka.

Mobiliti awam dan jalan yang selamat

Sistem pengangkutan awam yang boleh dipercayai merupakan asas bandar rendah karbon. Kota Kinabalu memerlukan rangkaian bas yang lebih kerap, laluan bersepadu, hab pertukaran yang selesa dan maklumat perjalanan masa nyata. Keutamaan harus diberikan kepada laluan yang menghubungkan kawasan perumahan dengan pusat pekerjaan, sekolah, hospital dan terminal utama.

Jalan raya pula perlu direka untuk semua pengguna, termasuk pejalan kaki, penunggang basikal, warga emas dan orang kurang upaya. Laluan berbumbung, lintasan selamat, lampu jalan yang mencukupi serta lorong basikal yang bersambung dapat mengurangkan pergantungan kepada kereta persendirian dan menjadikan bandar lebih mesra manusia.

Infrastruktur air, tenaga dan iklim

Banjir kilat, hakisan pantai dan gangguan bekalan air merupakan risiko yang perlu ditangani melalui perancangan jangka panjang. Sistem saliran perlu dinaik taraf berdasarkan data hujan semasa, sementara kolam takungan, taman hujan, permukaan telap air dan pemulihan sungai boleh membantu mengurangkan limpahan.

Bangunan kerajaan dan komersial wajar menggunakan tenaga solar, lampu cekap tenaga serta sistem tadahan air hujan. Kawasan paya, bakau dan pesisir pantai perlu dilindungi sebagai benteng semula jadi. Pemuliharaan ini juga menyokong biodiversiti, perikanan setempat dan daya tarikan pelancongan Kota Kinabalu.

Ekonomi setempat dan sumber Sabah

Bandar yang maju perlu memberi manfaat kepada usahawan kecil, pekerja tempatan dan komuniti di sekitarnya. Pasar awam, perusahaan makanan, ekonomi kreatif, perkhidmatan digital dan pelancongan berasaskan budaya boleh diperkukuh melalui ruang niaga yang berpatutan serta latihan kemahiran.

Pengurusan sumber hendaklah telus dan mengutamakan kepentingan Sabah. Prinsip ini selari dengan Perlembagaan STAR, khususnya keperluan mempertahankan hak negeri dan memperkasa penyertaan rakyat. Hasil pembangunan bandar perlu diterjemahkan kepada sekolah yang lebih baik, klinik berkualiti, air bersih, jaringan internet dan peluang pekerjaan yang adil.

Tadbir urus dan penyertaan rakyat

Pelan bandar tidak boleh dibentuk melalui keputusan tertutup. Penduduk perlu terlibat sejak peringkat pengumpulan data, penetapan keutamaan dan penilaian projek. Sesi libat urus hendaklah diadakan dalam bahasa yang mudah difahami, dengan maklumat projek, kos, kesan alam sekitar dan mekanisme aduan diterbitkan secara terbuka.

Budaya akauntabiliti juga penting dalam menangani salah guna kuasa, konflik kepentingan dan kelemahan penguatkuasaan. Perbincangan tentang keadilan awam, termasuk pengalaman antarabangsa mengenai akauntabiliti jenayah berat, mengingatkan bahawa institusi yang dipercayai memerlukan ketelusan, proses yang adil dan keberanian mempertahankan kepentingan masyarakat.

Keutamaan pelaksanaan menjelang 2040

Perancangan yang baik mesti disokong sasaran yang boleh diukur dan semakan berkala. Antara langkah yang wajar diberi keutamaan ialah:

Keutamaan ini perlu dilaksanakan secara berperingkat dengan petunjuk seperti masa perjalanan, kadar pemilikan rumah, keluasan ruang hijau, kualiti air dan pengurangan risiko banjir. Pemantauan bebas serta laporan awam tahunan dapat memastikan sasaran tidak berhenti sebagai dokumen dasar.

Kota Kinabalu menjelang 2040 harus dibina sebagai bandar yang menjaga alam sekitar, menghormati identiti masyarakat dan membuka ruang ekonomi kepada semua. Masa depan itu memerlukan keberanian membuat keputusan berasaskan data, keadilan sosial dan aspirasi rakyat Sabah.

Masyarakat, pemimpin tempatan, pertubuhan sivil serta sektor perniagaan perlu mengambil bahagian dalam setiap peringkat perubahan. Sokong perancangan yang telus, tuntut kemudahan yang berkualiti dan jadikan pembangunan mampan sebagai agenda bersama demi Kota Kinabalu yang selamat, sejahtera dan berdaya tahan.