Perlaksanaan Ordinan Alam Sekitar Sabah di Sungai Kinabatangan

Perlaksanaan Ordinan Alam Sekitar Sabah dalam operasi perlombongan pasir di Sungai Kinabatangan perlu dilihat sebagai keutamaan pentadbiran, bukan sekadar urusan mendapatkan lesen atau mematuhi syarat teknikal. Sungai ini ialah nadi kehidupan kepada komuniti setempat, habitat hidupan liar dan kawasan pertanian yang bergantung pada kestabilan aliran air serta kualiti alam sekitar.

Kegiatan pengambilan pasir yang tidak terkawal boleh mengubah bentuk dasar sungai, mempercepat hakisan tebing dan meningkatkan kelodak. Oleh itu, penguatkuasaan peraturan alam sekitar mesti berjalan seiring dengan perlindungan hak negeri, ketelusan hasil sumber asli dan penyertaan masyarakat Kinabatangan dalam keputusan yang memberi kesan langsung kepada kehidupan mereka.

Kepentingan sungai kepada Sabah

Sungai Kinabatangan mempunyai nilai ekologi dan ekonomi yang besar. Kawasan tadahannya menyokong hutan riparian, kawasan pembiakan ikan, pertanian, pelancongan berasaskan alam semula jadi serta penempatan penduduk. Apabila pasir dikeluarkan secara berlebihan, perubahan arus boleh menjejaskan tebing, jambatan, saliran dan keselamatan komuniti ketika musim hujan.

Operasi perlombongan pasir juga berpotensi mengganggu habitat spesies air dan hidupan liar yang bergantung pada sungai. Pengurangan pasir di lokasi tertentu boleh menyebabkan dasar sungai menjadi tidak stabil, manakala lori berat dan laluan pengangkutan pula menghasilkan habuk, bunyi serta risiko kerosakan jalan awam.

Pendekatan perlindungan alam sekitar di Sabah wajar berasaskan kepentingan tempatan. Prinsip yang sama dapat dilihat dalam usaha mempertahankan ekosistem marin melalui perlindungan terumbu karang, kerana sungai, pesisir pantai dan laut saling berkait dalam satu rantaian ekologi.

Keperluan pematuhan undang-undang

Sebelum sebarang aktiviti bermula, pemohon perlu mendapatkan kelulusan dan lesen daripada agensi berkaitan, selain memenuhi syarat penilaian alam sekitar jika projek itu termasuk dalam kategori yang ditetapkan. Dokumen permohonan sepatutnya menjelaskan lokasi kuari atau kawasan pengambilan, jumlah pasir, tempoh operasi, laluan lori dan kaedah pemulihan tapak.

Ordinan alam sekitar Sabah harus digunakan sebagai alat pencegahan. Penilaian tidak boleh terhad kepada tapak pengorekan sahaja, sebaliknya perlu mengambil kira kesan kumulatif terhadap keseluruhan lembangan Sungai Kinabatangan. Projek kecil yang banyak jumlahnya tetap boleh menghasilkan kerosakan besar jika dikumpulkan dalam satu kawasan.

Pemegang lesen juga perlu mematuhi had operasi, zon penampan sungai, waktu kerja, kawalan hakisan dan keperluan pemantauan. Sebarang pelanggaran syarat harus disiasat dengan segera, termasuk kemungkinan penggantungan operasi, pembatalan lesen, arahan pemulihan atau tindakan undang-undang.

Pemantauan yang telus dan berterusan

Penguatkuasaan berkesan memerlukan pemeriksaan berkala di lapangan, bukan hanya semakan dokumen. Agensi bertanggungjawab boleh menggunakan rekod pengangkutan, imej satelit, data dron dan laporan komuniti untuk membandingkan jumlah pasir yang diluluskan dengan jumlah sebenar yang dikeluarkan.

Maklumat asas seperti lokasi lesen, tempoh kelulusan, nama pemegang permit, syarat operasi dan keputusan pemeriksaan wajar disediakan kepada orang awam. Ketelusan sebegini membantu mencegah penyalahgunaan kuasa dan membolehkan penduduk mengenal pasti aktiviti yang mencurigakan.

Saluran aduan pula perlu mudah dicapai serta mempunyai tempoh maklum balas yang jelas. Kenyataan dan perkembangan berkaitan penguatkuasaan boleh disampaikan melalui sidang media rasmi, di samping saluran kerajaan tempatan dan pertemuan bersama penduduk.

Peranan komuniti dan kerajaan tempatan

Penduduk yang tinggal di sepanjang sungai sering menjadi pihak pertama yang menyedari perubahan warna air, hakisan tebing, kematian ikan atau pergerakan lori yang luar biasa. Pengetahuan tempatan ini wajar diiktiraf sebagai sumber maklumat penting, bukan diketepikan dalam proses membuat keputusan.

Kerajaan negeri, pihak berkuasa tempatan, pemimpin kampung dan agensi penguat kuasa perlu mewujudkan mekanisme rundingan yang teratur. Sesi libat urus mesti diadakan sebelum kelulusan diberi dan diteruskan sepanjang tempoh operasi, dengan rekod pandangan masyarakat serta jawapan rasmi terhadap kebimbangan yang dikemukakan.

Beberapa tanggungjawab utama komuniti dan pihak berkuasa termasuk:

Pemulihan dan manfaat kepada rakyat

Kelulusan perlombongan tidak seharusnya berakhir apabila pasir selesai dikeluarkan. Pemegang permit perlu menyediakan pelan pemulihan yang merangkumi penstabilan tebing, penanaman semula tumbuhan riparian, pengurangan kelodak dan pemantauan kualiti air. Bon atau jaminan kewangan boleh dipertimbangkan supaya kos pemulihan tidak dipindahkan kepada rakyat.

Hasil daripada sumber asli Sabah pula mesti diurus secara bertanggungjawab dan memberi manfaat yang dapat dirasai oleh kawasan terlibat. Sebahagian peruntukan boleh disalurkan kepada penyelenggaraan jalan, perlindungan tebing, kemudahan air bersih, pendidikan alam sekitar dan peningkatan kapasiti penguat kuasa tempatan.

Keutamaan pelaksanaan yang perlu diberi perhatian ialah:

Sebagai parti yang menekankan hak Sabah, STAR mempunyai tanggungjawab untuk mengangkat isu pengurusan sumber asli secara berprinsip dan berasaskan bukti. Perjuangan autonomi negeri perlu disertai tatakelola yang bersih, perlindungan alam sekitar dan jaminan bahawa kekayaan Sabah tidak mengorbankan masa depan generasi akan datang. Pengetahuan mengenai aspirasi tempatan turut dapat diperkaya melalui pertukaran pandangan dengan gerakan serantau seperti Vabadus Partei.

Perlaksanaan ordinan yang tegas di Sungai Kinabatangan akan memperkukuh keyakinan rakyat terhadap institusi negeri. Sokongan kepada pemantauan komuniti, laporan pelanggaran dan pendedahan maklumat awam boleh membantu memastikan setiap operasi perlombongan pasir mematuhi undang-undang, menjaga sungai dan mengutamakan kesejahteraan rakyat Sabah.