Pelan pemulihan ekonomi pekerja pelancongan Sabah

Industri pelancongan ialah sumber pendapatan penting kepada Sabah, daripada pemandu pelancong dan pengusaha inap desa hingga pekerja hotel, restoran, pengangkutan serta kraftangan. Apabila ketibaan pelawat merosot akibat krisis kesihatan, bencana, kelembapan ekonomi atau gangguan perjalanan, kesannya segera dirasai oleh isi rumah yang bergantung pada pendapatan harian dan pekerjaan bermusim.

Pemulihan ekonomi pekerja sektor pelancongan perlu dirancang secara menyeluruh, bukan sekadar memberi bantuan sementara. Sabah memerlukan dasar yang melindungi pekerjaan, memperkukuh perusahaan tempatan dan memastikan hasil pelancongan kembali kepada komuniti. Pendekatan ini selari dengan usaha mempertahankan hak negeri, memperluas peluang ekonomi serta mengangkat aspirasi rakyat di semua daerah.

Mewujudkan pelan pemulihan ekonomi untuk pekerja sektor pelancongan di Sabah perlu melibatkan kerajaan negeri, pihak berkuasa tempatan, industri, institusi pendidikan, pertubuhan masyarakat dan pekerja sendiri. Pelan tersebut mestilah berasaskan data, telus dalam pelaksanaan dan peka terhadap perbezaan antara destinasi bandar, pulau, pedalaman serta kawasan pantai.

Melindungi pendapatan dan pekerjaan

Langkah awal ialah menyediakan bantuan pendapatan bersasar kepada pekerja yang kehilangan pekerjaan atau mengalami pengurangan waktu bekerja. Bantuan boleh disalurkan melalui pangkalan data pekerja pelancongan yang dikemas kini bersama persatuan industri, majikan dan pejabat daerah. Sokongan seperti caruman keselamatan sosial, subsidi upah sementara dan moratorium pinjaman kecil dapat mengurangkan tekanan kewangan keluarga.

Wanita, belia dan pekerja tidak formal perlu diberikan perhatian khusus kerana ramai bergantung kepada kerja sambilan, jualan makanan, perkhidmatan homestay dan aktiviti kebudayaan. Perbincangan tentang penyertaan wanita dalam kepimpinan tempatan seperti yang dihuraikan melalui peranan wanita Sabah boleh dikaitkan dengan peluang mereka mengurus koperasi, persatuan pengusaha dan projek pelancongan komuniti.

Membina kemahiran untuk pasaran baharu

Pemulihan perlu disertai latihan yang membawa kepada pendapatan sebenar. Kursus pemasaran digital, pengurusan tempahan, bahasa asing, keselamatan air, pengendalian makanan dan pengurusan kewangan boleh dilaksanakan secara modular mengikut keperluan daerah. Pusat latihan bergerak juga wajar diwujudkan bagi mencapai komuniti pulau dan pedalaman yang jauh daripada institusi kemahiran.

Antara keutamaan latihan dan sokongan pekerja ialah:

Usaha ini perlu membuka laluan kerjaya yang lebih stabil, termasuk peluang menaik taraf pekerja sambilan kepada pekerjaan tetap. Kerjasama dengan institusi pendidikan dan organisasi serantau seperti parti rakan serantau juga boleh memperluas pertukaran pengalaman dalam pembangunan komuniti, latihan belia dan ekonomi setempat.

Keutamaan Pendekatan bantuan segera Pendekatan pemulihan jangka panjang
Pendapatan pekerja Bantuan tunai dan subsidi upah Gaji lebih stabil melalui pekerjaan berkualiti
Perniagaan kecil Moratorium dan geran kecemasan Akses pasaran, pembiayaan dan koperasi
Kemahiran Kursus ringkas berasaskan keperluan Pensijilan, perantisan dan peningkatan kerjaya
Destinasi Promosi domestik dan pakej diskaun Pelancongan bernilai tinggi dan mampan
Infrastruktur Pembaikan segera kemudahan asas Internet, pengangkutan dan utiliti yang berdaya tahan

Memperkukuh pelancongan komuniti dan tempatan

Sabah tidak boleh bergantung sepenuhnya pada pelancong antarabangsa. Pasaran domestik, pelancongan antara daerah dan pakej berasaskan budaya boleh membantu menstabilkan permintaan sepanjang tahun. Pakej yang menggabungkan makanan tradisional, hutan, sungai, pantai, sejarah serta hasil kraftangan perlu dibangunkan bersama penduduk, bukan diputuskan oleh syarikat luar sahaja.

Kerajaan negeri boleh memperkenalkan kempen pelancongan mengikut musim, laluan tematik dan kalendar acara daerah. Setiap destinasi perlu mempunyai strategi pemasaran digital yang menggunakan cerita masyarakat tempatan dan bahasa yang mudah dicapai. Sebahagian hasil pula patut disalurkan kepada penyelenggaraan alam sekitar, latihan belia dan peningkatan kemudahan awam.

Memperbaiki infrastruktur dan tadbir urus

Akses jalan raya, jeti, bekalan elektrik, air bersih dan internet yang stabil menentukan keupayaan pekerja menerima tempahan serta melayani pelawat. Pelaburan infrastruktur hendaklah memberi keutamaan kepada kawasan yang mempunyai potensi pelancongan tetapi masih terpinggir. Sistem pengangkutan yang lebih tersusun juga boleh mengurangkan kos operasi dan meningkatkan keselamatan pelancong.

Pada masa sama, permit, lesen dan prosedur bantuan perlu dipermudah tanpa mengabaikan standard keselamatan. Satu pusat sehenti di setiap daerah boleh menyelaras pendaftaran perniagaan, latihan, pembiayaan, promosi dan aduan pekerja. Data tentang jumlah pekerja, kadar pengangguran dan prestasi destinasi harus diterbitkan secara berkala supaya rakyat dapat menilai keberkesanan dasar.

Menjamin kesejahteraan sosial pekerja

Pemulihan ekonomi tidak akan lengkap jika kesihatan mental, keselamatan pekerjaan dan perlindungan sosial diketepikan. Pekerja yang lama kehilangan pendapatan mungkin berdepan hutang, konflik keluarga dan risiko terjerumus kepada masalah sosial. Perkhidmatan kaunseling, rujukan pekerjaan dan sokongan komuniti perlu disepadukan dalam program pemulihan daerah, termasuk perhatian terhadap isu ketagihan remaja.

Beberapa ukuran prestasi wajar dipantau setiap enam bulan:

Pelan yang kukuh mesti memastikan pertumbuhan pelancongan tidak merosakkan alam sekitar atau meminggirkan budaya setempat. Suara pekerja dan komuniti harus hadir dalam proses membuat keputusan, manakala manfaat daripada sumber alam serta tarikan negeri perlu diagihkan secara adil.

Kerajaan negeri, wakil rakyat, pengusaha dan masyarakat boleh memulakan tindakan melalui audit sektor pelancongan, rundingan daerah dan peruntukan pemulihan yang jelas. Dengan kerjasama berterusan, pekerja Sabah bukan sekadar diselamatkan daripada krisis, malah diperkasa untuk membina industri pelancongan yang berdaya tahan, inklusif dan berteraskan kepentingan tempatan.