Menangani Kemerosotan Hasil Laut di Pantai Timur Sabah

Pantai timur Sabah bergantung rapat kepada laut sebagai sumber makanan, pendapatan dan kesinambungan budaya masyarakat pesisir. Namun, isu penurunan hasil tangkapan akibat pencemaran laut di Pantai Timur Sabah semakin membimbangkan apabila nelayan melaporkan perubahan pada jumlah ikan, keadaan perairan serta kualiti kawasan pendaratan.

Masalah ini bukan sekadar isu alam sekitar. Ia berkait dengan keselamatan makanan, kos sara hidup, peluang pekerjaan dan hak komuniti tempatan untuk menikmati sumber asli negeri. Sebarang penyelesaian perlu melibatkan kerajaan, nelayan, industri, masyarakat sivil dan wakil rakyat secara tersusun.

Punca pencemaran di perairan pantai timur

Pencemaran laut berpunca daripada pelbagai sumber, termasuk sisa plastik, kumbahan domestik, tumpahan minyak, aktiviti pelabuhan dan pembuangan sisa industri. Di kawasan yang mempunyai penempatan pesat, sistem pengurusan sampah yang lemah boleh menyebabkan bahan buangan mengalir melalui sungai sebelum masuk ke laut.

Aktiviti perikanan dan perkapalan turut memberi kesan apabila minyak, jaring rosak serta bahan kimia tidak diurus dengan baik. Pembangunan pesisir, penebangan hutan bakau dan kerja penambakan pula mengganggu kawasan pembiakan ikan, udang serta hidupan marin lain.

Kesan terhadap hasil tangkapan nelayan

Apabila air tercemar, habitat penting seperti terumbu karang, padang lamun dan kawasan bakau menjadi rosak. Rantaian makanan laut turut terganggu, menyebabkan sesetengah spesies berpindah ke kawasan yang lebih jauh. Nelayan kecil terpaksa menghabiskan lebih banyak masa dan bahan api untuk mendapatkan hasil yang sama.

Penurunan tangkapan memberi tekanan langsung kepada keluarga nelayan. Pendapatan harian menjadi tidak menentu, sedangkan kos minyak, ais, penyelenggaraan bot dan peralatan terus meningkat. Jika keadaan berlarutan, golongan muda mungkin meninggalkan pekerjaan tradisional tanpa mempunyai pilihan ekonomi yang stabil.

Keselamatan makanan dan kesihatan awam

Pencemaran laut boleh membawa logam berat, mikroplastik dan bahan toksik ke dalam rantaian makanan. Ikan yang tercemar berpotensi menjejaskan kesihatan pengguna, khususnya kanak-kanak, wanita hamil dan keluarga yang bergantung kepada hasil laut sebagai sumber protein utama.

Pemantauan kualiti air dan hasil tangkapan perlu dilaksanakan secara berkala di jeti, muara sungai serta kawasan pendaratan. Maklumat ujian hendaklah diumumkan dengan bahasa yang mudah difahami supaya nelayan dan pengguna dapat membuat keputusan berdasarkan fakta, bukannya khabar angin.

Peranan komuniti pesisir Sabah

Masyarakat setempat mempunyai pengetahuan yang luas tentang perubahan arus, musim ikan dan keadaan pantai. Pengetahuan ini perlu digabungkan dengan data saintifik melalui sistem pemantauan komuniti. Nelayan boleh membantu merekod lokasi pencemaran, kematian hidupan marin dan perubahan hasil tangkapan dengan sokongan peralatan mudah.

Pendidikan alam sekitar juga perlu dimulakan di sekolah, persatuan nelayan dan kampung pesisir. Usaha menangani kekurangan guru di kawasan pedalaman penting supaya generasi muda mendapat asas sains, teknologi dan kesedaran sivik yang mencukupi untuk menjaga sumber laut negeri.

Penguatkuasaan yang tegas dan telus

Undang-undang berkaitan pencemaran perlu dikuatkuasakan secara konsisten tanpa mengira saiz syarikat atau kedudukan pihak yang terlibat. Pemeriksaan mengejut, kamera pemantauan dan saluran aduan yang dilindungi boleh membantu mengesan pembuangan sisa secara haram.

Kerajaan negeri juga wajar memastikan penilaian kesan alam sekitar dibuat secara terbuka sebelum projek pesisir diluluskan. Komuniti nelayan perlu diberi ruang menyemak maklumat dan menyampaikan bantahan. Ketelusan ini selari dengan tuntutan agar kepentingan Sabah, termasuk sumber maritimnya, ditentukan berdasarkan keperluan rakyat tempatan.

Hak Sabah dan tadbir urus sumber asli

Laut Sabah mempunyai nilai ekonomi yang besar melalui perikanan, pelancongan, pengangkutan dan biodiversiti. Oleh itu, pengurusan kawasan pesisir tidak boleh dipisahkan daripada perbincangan mengenai hak negeri, hasil sumber asli dan kuasa membuat keputusan. Pendekatan yang dekat dengan aspirasi tempatan dapat mengelakkan dasar seragam yang tidak sesuai dengan keadaan setiap daerah.

Kerjasama antara kerajaan negeri, pihak berkuasa tempatan dan agensi persekutuan perlu disusun dengan bidang kuasa yang jelas. Perbincangan tentang suara politik tempatan juga boleh memperkukuh kesedaran bahawa perlindungan alam sekitar ialah sebahagian daripada perjuangan pembangunan dan autonomi Sabah.

Keutamaan tindakan untuk memulihkan perairan

Pemulihan laut memerlukan sasaran yang boleh diukur, pembiayaan berterusan dan laporan kemajuan yang boleh diakses orang awam. Beberapa langkah utama wajar diberi keutamaan:

Langkah ini perlu disokong oleh pelan jangka panjang yang menggabungkan ekonomi biru, perlindungan biodiversiti dan kebajikan nelayan. Setiap projek pembangunan mesti dinilai berdasarkan kesan kepada generasi akan datang, bukan hanya keuntungan jangka pendek.

Perlindungan laut Pantai Timur Sabah ialah amanah bersama dan sebahagian daripada usaha mempertahankan masa depan negeri. Parti politik, persatuan nelayan, belia, institusi pendidikan dan masyarakat umum perlu menyuarakan tuntutan yang jelas agar pencemaran dihentikan, hasil laut dipulihkan dan hak komuniti pesisir dihormati. Sokong usaha pemantauan setempat, laporkan pencemaran kepada pihak berkuasa dan jadikan kelestarian laut sebagai keutamaan dalam setiap keputusan pembangunan.