Memperkasa komuniti pesisir Sabah menghadapi bencana
Komuniti pesisir Sabah berdepan pelbagai ancaman, termasuk banjir besar, ribut tropika, hakisan pantai, tanah runtuh, kebakaran, tsunami dan gangguan bekalan air. Kedudukan geografi yang luas, penempatan di pulau serta kebergantungan terhadap laut menjadikan pengurusan risiko bencana satu keperluan asas dalam pembangunan negeri.
Pendidikan pengurusan risiko bencana untuk komuniti pesisir Sabah perlu melampaui latihan kecemasan yang bersifat bermusim. Ia mesti membina pengetahuan, kemahiran membuat keputusan dan keupayaan bekerjasama sebelum, semasa serta selepas sesuatu bencana berlaku.
Pendekatan ini selari dengan aspirasi pembangunan tempatan yang menekankan keselamatan rakyat, penyertaan awam dan pengukuhan komuniti. Pengetahuan tentang bencana juga membantu penduduk memahami kaitan antara alam sekitar, infrastruktur, kesihatan, ekonomi keluarga dan hak masyarakat setempat.
Memahami ancaman di kawasan pesisir
Setiap daerah mempunyai bentuk risiko yang berbeza. Penduduk di kawasan rendah mungkin lebih terdedah kepada banjir pasang besar, manakala kampung di lereng bukit berhadapan ancaman tanah runtuh selepas hujan berpanjangan. Komuniti pulau pula perlu bersedia menghadapi ombak besar, gangguan pengangkutan dan kelewatan bantuan.
Pemetaan risiko secara bersama boleh membantu penduduk mengenal pasti laluan pemindahan, bangunan selamat, sumber air, pusat perlindungan dan lokasi golongan yang memerlukan bantuan khas. Maklumat ini hendaklah direkodkan dalam bentuk mudah difahami, termasuk peta komuniti, papan tanda dan bahan dalam bahasa tempatan.
Pendidikan bencana bermula di sekolah dan rumah
Sekolah pesisir boleh menjadi pusat pembelajaran keselamatan untuk seluruh komuniti. Murid boleh dilatih menggunakan beg kecemasan, membaca amaran cuaca, mengenali bunyi siren, membantu rakan kurang upaya dan mengikuti laluan pemindahan tanpa panik.
Di rumah, keluarga perlu mempunyai pelan komunikasi dan senarai nombor kecemasan. Simpanan makanan, air minuman, ubat, lampu suluh, bateri, dokumen penting serta peralatan pertolongan cemas wajar disediakan dalam bekas kalis air. Latihan ringkas secara berkala menjadikan tindakan kecemasan lebih pantas dan teratur.
Kerjasama tempatan menguatkan kesiapsiagaan
Pengurusan bencana yang berkesan memerlukan hubungan rapat antara penduduk, pihak berkuasa tempatan, agensi penyelamat, pemimpin kampung, pertubuhan masyarakat dan institusi agama. Setiap pihak perlu memahami peranan masing-masing agar bantuan tidak bertindih atau terhenti pada peringkat penyelarasan.
Perbincangan dasar awam juga penting untuk memastikan suara komuniti pesisir diambil kira dalam perancangan negeri. Melalui forum dasar parti, perbincangan tentang keselamatan, infrastruktur dan keperluan setempat boleh dikaitkan dengan agenda lebih luas bagi mempertahankan kepentingan Sabah.
| Bidang kesiapsiagaan | Tindakan komuniti | Hasil yang diharapkan |
|---|---|---|
| Amaran awal | Mengikuti makluman cuaca dan menetapkan saluran komunikasi | Penduduk menerima maklumat tepat dengan cepat |
| Pemindahan | Menandakan laluan, pusat perlindungan dan lokasi berkumpul | Pergerakan lebih selamat dan tersusun |
| Kesihatan | Menyediakan kit pertolongan cemas dan rekod ubat | Risiko kecederaan serta komplikasi dapat dikurangkan |
| Bekalan asas | Menyimpan air, makanan dan lampu kecemasan | Keluarga mampu bertahan ketika bantuan tertangguh |
| Pemulihan | Mengumpul data kerosakan dan keperluan penduduk | Bantuan disalurkan mengikut keutamaan sebenar |
Infrastruktur perlu berpandukan risiko
Jalan raya, jambatan, jeti, sekolah, klinik dan sistem saliran merupakan nadi kehidupan komuniti pesisir. Infrastruktur yang dibina tanpa mengambil kira paras banjir, hakisan pantai atau perubahan cuaca boleh meningkatkan kerugian dan membahayakan penduduk.
Perancangan pembangunan perlu menggunakan data tempatan serta pengetahuan masyarakat. Penempatan baharu harus mengelakkan kawasan berisiko tinggi, sementara kemudahan penting perlu mempunyai bekalan kuasa sandaran, akses alternatif dan reka bentuk yang tahan bencana. Penyelenggaraan berkala sama penting dengan projek pembinaan baharu.
Peranan wanita dan golongan rentan
Wanita sering menjadi pengurus utama keperluan keluarga ketika kecemasan, termasuk penjagaan kanak-kanak, warga emas dan ahli keluarga yang sakit. Namun, sumbangan mereka perlu diiktiraf dalam jawatankuasa keselamatan kampung, latihan menyelamat dan proses membuat keputusan, bukan sekadar ketika pengagihan bantuan.
Perbincangan tentang peranan wanita Sabah turut memperlihatkan kepentingan kepimpinan yang inklusif dalam pembangunan dan pengurusan bencana. Pada masa sama, keperluan orang kurang upaya, kanak-kanak, warga emas, pekerja asing dan keluarga berpendapatan rendah mesti dimasukkan dalam setiap pelan kecemasan.
Membina budaya bersedia secara berterusan
Kesiapsiagaan tidak boleh hanya muncul selepas banjir atau ribut berlaku. Kampung boleh menganjurkan simulasi tahunan, latihan pertolongan cemas, bengkel membaca peta risiko dan sesi perkongsian pengalaman selepas sesuatu kejadian. Penilaian selepas latihan membantu mengenal pasti kelemahan yang perlu diperbaiki.
Antara langkah yang wajar diberi keutamaan ialah:
- Menubuhkan pasukan tindakan kecemasan di setiap kampung pesisir.
- Mengemas kini peta risiko, senarai penduduk dan maklumat golongan rentan.
- Mengadakan latihan pemindahan bersama sekolah, klinik, rumah ibadat dan pengusaha jeti.
- Menggunakan radio komuniti, pesanan telefon dan bahasa tempatan untuk menyebarkan amaran.
- Memasukkan pendidikan alam sekitar serta perubahan iklim dalam program belia.
Pelaburan dalam ilmu dan latihan mampu mengurangkan kebergantungan sepenuhnya kepada bantuan luar. Komuniti yang bersedia dapat bertindak lebih cepat, melindungi sumber semula jadi dan mempercepat pemulihan ekonomi selepas bencana.
Masa depan Sabah yang selamat memerlukan penyertaan rakyat dari semua daerah, etnik dan agama. Sertai usaha mendidik keluarga, menggerakkan kampung dan menyuarakan keperluan keselamatan komuniti supaya pengurusan risiko bencana menjadi sebahagian daripada pembangunan negeri yang adil, berdaya tahan dan berteraskan aspirasi tempatan.
