Menyusun semula struktur cukai tanah untuk petani kecil Sabah
Petani kecil Sabah memainkan peranan penting dalam menjamin bekalan makanan, menghidupkan ekonomi luar bandar dan mengekalkan hubungan masyarakat dengan tanah. Namun, kadar cukai tanah, tunggakan, caj pentadbiran serta ketidakjelasan status geran boleh menjadi beban besar kepada keluarga yang bergantung pada hasil kebun berskala kecil.
Struktur percukaian yang sesuai perlu mengambil kira keluasan tanah, jenis tanaman, pendapatan sebenar dan keupayaan pemilik menjana hasil. Pendekatan seragam tanpa memahami keadaan setempat boleh menekan pekebun kecil, khususnya mereka yang berdepan kos baja, pengangkutan, buruh dan pasaran yang tidak menentu.
Pembaharuan ini juga perlu selari dengan aspirasi Sabah untuk mengurus sumber dan pembangunan berdasarkan keperluan rakyat tempatan. Dengan rundingan yang terbuka, dasar cukai tanah boleh menjadi alat sokongan produktiviti, bukannya halangan kepada pemilikan tanah dan kesinambungan pertanian keluarga.
Menilai semula beban petani kecil
Ramai petani mengusahakan tanah secara tradisional dengan keluasan terhad dan pendapatan bermusim. Tanaman seperti kelapa sawit, getah, koko, sayur-sayuran, buah-buahan serta padi mempunyai kitaran hasil yang berbeza. Oleh itu, kadar cukai tetap yang sama untuk semua kategori tanah tidak semestinya adil.
Masalah turut timbul apabila pemilik menerima notis tunggakan bagi tempoh panjang akibat alamat tidak dikemas kini, pertukaran pemilik atau kelewatan urusan pusaka. Penalti yang terkumpul boleh menjadikan jumlah bayaran jauh lebih tinggi daripada kemampuan keluarga. Penyelesaian perlu membezakan antara keengganan membayar dengan ketidakmampuan yang berpunca daripada kelemahan pentadbiran.
Kadar berdasarkan kemampuan dan kegunaan
Kerajaan negeri boleh memperkenalkan kadar progresif yang menghubungkan cukai dengan keluasan, kegunaan dan nilai ekonomi tanah. Lot kecil yang benar-benar digunakan untuk pertanian makanan wajar menerima kadar asas rendah, manakala tanah luas yang tidak diusahakan atau digunakan untuk aktiviti komersial bernilai tinggi boleh dikenakan kadar berbeza.
Pengecualian bersasar juga penting. Petani berpendapatan rendah, warga emas, orang kurang upaya, keluarga miskin dan pengusaha tanaman makanan boleh dipertimbangkan untuk rebat atau penangguhan bayaran. Pada masa yang sama, mekanisme ini perlu disemak secara berkala supaya bantuan sampai kepada penerima sebenar tanpa membuka ruang penyalahgunaan.
Model cukai yang lebih adil
Struktur baharu perlu ringkas, mudah difahami dan boleh dilaksanakan di daerah yang mempunyai keadaan geografi berbeza. Jadual berikut menggambarkan pendekatan yang boleh dipertimbangkan sebagai asas perbincangan awam:
| Kategori tanah atau pemilik | Pendekatan bayaran dicadangkan | Sokongan berkaitan |
|---|---|---|
| Kebun keluarga berskala kecil | Kadar rendah mengikut keluasan | Rebat untuk pendapatan rendah |
| Tanaman makanan | Kadar minimum atau pengecualian bersyarat | Insentif pengeluaran dan pasaran |
| Tanah pertanian tidak diusahakan | Kadar sederhana dengan tempoh pemulihan | Bantuan khidmat teknikal |
| Ladang komersial berskala besar | Kadar berdasarkan nilai dan hasil | Tanggungjawab pembangunan setempat |
| Pemilik dengan tunggakan lama | Pelan ansuran dan pengurangan penalti | Semakan rekod serta bantuan pendaftaran |
Cukai tanah juga boleh dibayar secara ansuran bulanan atau mengikut musim tuaian. Pilihan ini lebih munasabah bagi petani yang menerima pendapatan selepas menjual hasil, bukan secara tetap setiap bulan. Bayaran melalui kaunter daerah, bank, aplikasi mudah alih dan pusat khidmat luar bandar perlu disediakan supaya jarak tidak menjadi punca tunggakan.
Menyelesaikan isu geran dan maklumat tanah
Pembaharuan cukai tidak akan berkesan jika rekod tanah masih tidak lengkap atau sukar diakses. Pentadbiran tanah perlu mempercepat pemutihan data, pemetaan lot, pembetulan nama pemilik dan pengurusan tanah pusaka. Pemilik juga perlu diberikan penyata yang jelas tentang keluasan, kategori kegunaan, kadar semasa, tunggakan dan hak rayuan.
Pegawai bergerak boleh dihantar ke kampung untuk membantu permohonan, terutama di kawasan pedalaman dan pulau. Akses fizikal kepada pejabat kerajaan masih penting kerana tidak semua petani mempunyai internet yang stabil, kemahiran digital atau dokumen lengkap. Keperluan infrastruktur asas perlu dilihat bersama; perbincangan mengenai bekalan elektrik Pulau Banggi, misalnya, menunjukkan bagaimana kekangan kemudahan memberi kesan langsung kepada penyampaian perkhidmatan awam.
Ketelusan hasil untuk pembangunan daerah
Rakyat lebih mudah menerima cukai apabila mereka melihat manfaat yang kembali kepada kawasan masing-masing. Sebahagian hasil cukai tanah boleh disalurkan secara telus kepada penyelenggaraan jalan ladang, jambatan kecil, sistem pengairan, pusat pengumpulan hasil dan kemudahan pascatuai.
Laporan tahunan mengikut daerah perlu menerangkan jumlah kutipan, agihan dan projek yang dibiayai. Pangkalan data awam yang mudah dibaca boleh membantu mengurangkan kekeliruan serta memperkukuh kepercayaan. Saluran maklumat seperti berita dan kenyataan STAR juga boleh menyokong kesedaran rakyat tentang dasar, hak pemilik dan perkembangan rundingan negeri.
Pelaksanaan melalui rundingan tempatan
Perubahan kadar cukai tidak wajar dibuat secara tergesa-gesa atau hanya berdasarkan pandangan pentadbiran. Persatuan petani, ketua kampung, koperasi, pemegang amanah tanah adat, agensi pertanian, pihak berkuasa tempatan dan wakil belia perlu terlibat sejak peringkat awal.
Pelaksanaan boleh dimulakan melalui projek rintis di beberapa daerah yang mempunyai jenis tanaman dan keadaan tanah berbeza. Selepas tempoh penilaian, kadar, syarat rebat dan kaedah kutipan boleh dibaiki berdasarkan data serta maklum balas rakyat. Prinsip asasnya ialah keputusan mengenai tanah Sabah mesti mengambil kira pengalaman masyarakat yang mengusahakannya setiap hari.
Langkah dasar yang boleh dilaksanakan
- Menetapkan kadar minimum khas bagi lot pertanian keluarga dan tanaman makanan.
- Menawarkan rebat kepada petani berpendapatan rendah, warga emas dan pemilik yang mengusahakan tanah secara aktif.
- Menghapuskan atau mengurangkan penalti bagi tunggakan lama selepas proses pengesahan dan pendaftaran semula.
- Menyediakan bayaran ansuran, kaunter bergerak serta bantuan dokumen di kawasan pedalaman.
- Menerbitkan laporan kutipan dan perbelanjaan cukai tanah mengikut daerah setiap tahun.
Struktur cukai tanah yang lebih adil akan membantu melindungi mata pencarian petani kecil, menggalakkan tanah diusahakan dan memperkukuh keselamatan makanan Sabah. Dasar ini perlu bergerak seiring dengan pembaikan jalan, pendidikan pertanian, kemudahan kesihatan, capaian digital dan kawalan yang lebih berkesan terhadap sumber negeri.
Sertai perbincangan awam, kemukakan pandangan melalui persatuan setempat dan tuntut sistem cukai tanah yang telus, berperingkat serta berpihak kepada keperluan rakyat Sabah. 二四六
