Memperkukuh Rawatan Penyakit Berjangkit di Sabah
Kesihatan awam ialah asas kepada kesejahteraan keluarga, produktiviti ekonomi dan kestabilan sosial. Di Sabah, keperluan terhadap rawatan penyakit berjangkit semakin mendesak kerana keadaan geografi yang luas, taburan penduduk yang tidak sekata serta jurang kemudahan antara bandar, pedalaman dan pulau-pulau.
Penyakit seperti tuberkulosis, denggi, malaria, HIV, hepatitis dan jangkitan saluran pernafasan memerlukan pengesanan awal serta rawatan yang berterusan. Apabila pesakit terpaksa menunggu lama, melakukan perjalanan jauh atau menanggung kos pengangkutan yang tinggi, risiko penularan dan komplikasi kesihatan akan meningkat.
Peningkatan peruntukan kesihatan untuk rawatan penyakit berjangkit di Sabah harus dilihat sebagai pelaburan jangka panjang. Pendekatan ini selari dengan aspirasi memperkukuh hak Sabah, memperluas penyertaan rakyat dan memastikan pembangunan negeri tidak meninggalkan komuniti yang paling memerlukan.
Jurang rawatan yang perlu ditangani
Sebahagian kawasan luar bandar masih berdepan kekurangan doktor, jururawat, pegawai kesihatan persekitaran, makmal diagnostik dan bekalan ubat. Jarak antara klinik desa dengan hospital rujukan pula boleh menyebabkan pesakit tercicir daripada pemantauan, khususnya bagi rawatan tuberkulosis dan HIV yang memerlukan pematuhan berjadual.
Keadaan ini turut memberi kesan kepada usaha mengesan wabak dengan pantas. Tanpa data yang tepat dan sistem pelaporan yang cekap, pihak berkuasa sukar menentukan lokasi berisiko, mengagihkan bekalan serta melaksanakan tindakan pencegahan sebelum jangkitan merebak kepada lebih ramai penduduk.
Peruntukan mesti berasaskan keperluan tempatan
Peruntukan kesihatan tidak wajar diagihkan semata-mata berdasarkan jumlah penduduk atau bilangan fasiliti. Sabah memerlukan formula yang mengambil kira keluasan wilayah, kos logistik, bilangan pulau, kepadatan penduduk pedalaman, kadar kemiskinan dan beban penyakit di setiap daerah.
Keutamaan ini boleh dibincangkan melalui forum dasar parti, dengan penekanan kepada data lapangan dan suara petugas kesihatan. Perancangan yang berakar pada realiti tempatan akan menghasilkan dasar yang lebih praktikal berbanding pendekatan seragam dari pusat.
Peruntukan tambahan juga perlu meliputi penyelenggaraan ambulans, pengangkutan spesimen, kemudahan rantaian sejuk, insentif penempatan pakar serta latihan berterusan. Dana yang mencukupi mesti sampai ke klinik dan komuniti, bukan tertumpu pada pembinaan fizikal tanpa sokongan operasi.
Pencegahan mengurangkan beban rawatan
Rawatan penyakit berjangkit tidak boleh dipisahkan daripada pencegahan. Program imunisasi, kawalan vektor, saringan bersasar, pendidikan kesihatan dan penambahbaikan sanitasi mampu mengurangkan bilangan kes sebelum pesakit memerlukan rawatan intensif.
Bagi kawasan yang mencatat kes denggi atau malaria, pasukan kesihatan perlu mempunyai sumber untuk menjalankan pemeriksaan tempat pembiakan nyamuk, pengasapan terancang dan pemantauan alam sekitar. Kerjasama dengan pihak berkuasa tempatan, sekolah, pemimpin kampung serta organisasi masyarakat dapat menjadikan pencegahan sebagai tanggungjawab bersama.
Keutamaan pembiayaan mengikut kawasan
Agihan dana yang telus memerlukan petunjuk yang boleh diukur. Kerajaan negeri dan persekutuan perlu menerbitkan maklumat berkaitan masa menunggu, kapasiti makmal, stok ubat, kadar saringan dan pencapaian rawatan supaya rakyat dapat menilai keberkesanan perbelanjaan kesihatan.
| Keutamaan | Keperluan utama | Kesan kepada rakyat |
|---|---|---|
| Pedalaman | Klinik bergerak, ambulans dan telekesihatan | Akses rawatan lebih dekat dan cepat |
| Kawasan bandar padat | Saringan, pengesanan kontak dan pendidikan awam | Penularan dapat dikawal lebih awal |
| Pulau dan pesisir | Pengangkutan spesimen serta rantaian sejuk | Diagnosis dan vaksinasi lebih konsisten |
| Semua daerah | Makmal, data penyakit dan bekalan ubat | Rawatan lebih tepat dan berterusan |
Dana kecemasan juga penting ketika berlaku peningkatan mendadak kes. Dengan peruntukan yang boleh digerakkan segera, pasukan respons dapat dihantar tanpa menunggu proses birokrasi yang panjang.
Mengukuhkan tenaga kerja dan kemudahan
Masalah kekurangan tenaga kerja kesihatan perlu diselesaikan melalui pakej penempatan yang adil. Selain elaun, petugas di kawasan sukar memerlukan perumahan, keselamatan, peluang kenaikan kerjaya dan sokongan keluarga. Langkah ini membantu mengekalkan pegawai berpengalaman dalam komuniti yang sama.
Fasiliti sedia ada pula mesti dinaik taraf mengikut keperluan penyakit setempat. Makmal daerah yang mempunyai peralatan diagnostik, bilik pengasingan, kemudahan air bersih dan bekalan elektrik stabil dapat mengurangkan kebergantungan kepada hospital di bandar serta mempercepat keputusan rawatan.
Penyertaan rakyat memperkukuh kesihatan awam
Kesedaran masyarakat menjadi lebih berkesan apabila mesej kesihatan disampaikan dalam bahasa dan bentuk yang mudah difahami. Pemimpin komuniti, guru, pemimpin agama dan pertubuhan setempat boleh membantu menjelaskan kepentingan saringan, pengambilan ubat mengikut jadual dan tindakan mendapatkan rawatan pada peringkat awal.
Maklumat mengenai perkembangan dasar, pencapaian program dan keperluan semasa juga wajar disampaikan secara terbuka melalui berita STAR. Ketelusan membina kepercayaan, manakala kepercayaan memudahkan kerjasama ketika komuniti berdepan wabak atau kempen kesihatan berskala besar.
Pendekatan berasaskan komuniti turut mengurangkan stigma terhadap pesakit HIV, tuberkulosis dan penyakit berjangkit lain. Pesakit yang dilayan dengan hormat lebih berkemungkinan meneruskan rawatan serta memaklumkan kontak rapat, sekali gus membantu memutuskan rantaian jangkitan.
Keutamaan yang perlu dilaksanakan
Peningkatan bajet mesti disertai sasaran yang jelas, pemantauan berkala dan pembahagian tanggungjawab antara kerajaan, fasiliti kesihatan serta masyarakat. Antara tindakan yang wajar diberi keutamaan ialah:
- Menambah peruntukan khusus untuk saringan, rawatan dan pemantauan penyakit berjangkit di daerah berisiko tinggi.
- Memperluas klinik bergerak dan perkhidmatan telekesihatan ke kampung pedalaman serta kawasan pulau.
- Menaik taraf makmal daerah bagi mempercepat diagnosis tuberkulosis, malaria, denggi, HIV dan jangkitan lain.
- Menjamin bekalan ubat, vaksin, alat perlindungan diri serta reagen makmal yang mencukupi.
- Mewujudkan laporan awam berkala tentang penggunaan dana dan pencapaian program kesihatan.
Usaha ini mesti disokong oleh mekanisme audit dan maklum balas rakyat. Dengan perancangan yang telus, Sabah dapat membina sistem kesihatan awam yang lebih tangkas, saksama dan sesuai dengan keadaan geografinya.
Rakyat Sabah berhak menerima rawatan yang cepat, bermutu dan dekat dengan komuniti mereka. Kerajaan perlu bertindak meningkatkan peruntukan, memperkasa petugas serta mengutamakan kawalan penyakit berjangkit dalam agenda pembangunan negeri. Sokongan masyarakat terhadap tuntutan ini akan menguatkan usaha membina Sabah yang lebih sihat, bersatu dan berdaya tahan.
