Menuntut Audit Bebas terhadap Pengurusan Sumber Alam Sabah oleh Kerajaan Pusat
Sabah memiliki kekayaan alam yang besar, termasuk petroleum, gas, hutan, mineral, perikanan dan biodiversiti. Sumber ini sepatutnya menjadi asas kepada pembangunan negeri, peningkatan kesejahteraan rakyat serta perlindungan alam sekitar untuk generasi akan datang. Namun, pengurusan hasil dan perjanjian berkaitan sumber alam perlu dapat diteliti secara terbuka.
Tuntutan terhadap audit bebas bukan semata-mata isu politik. Ia berkait rapat dengan hak rakyat untuk mengetahui jumlah hasil yang dijana, kos pengurusan, penerima manfaat serta sebab sesuatu keputusan dibuat. Ketelusan dapat mengurangkan keraguan dan memastikan hubungan antara kerajaan pusat dengan Sabah berasaskan amanah, data serta peruntukan undang-undang.
Pendekatan ini selari dengan usaha meningkatkan kesedaran awam tentang hak negeri, pembangunan seimbang dan penyertaan rakyat. Maklumat mengenai bahan kempen boleh membantu masyarakat memahami isu pentadbiran, ekonomi dan kepentingan Sabah melalui perbincangan yang lebih tersusun.
Mengapa audit bebas diperlukan
Audit bebas perlu merangkumi semua aliran hasil yang berkaitan dengan sumber alam Sabah, termasuk royalti, bayaran tunai, cukai, lesen, konsesi dan peruntukan pembangunan. Pemeriksaan sedemikian hendaklah dilakukan oleh badan yang tidak mempunyai kepentingan langsung dalam keputusan pengurusan atau pembahagian hasil.
Skop audit juga perlu menilai sama ada kontrak dan perjanjian mematuhi undang-undang, prinsip keadilan serta kepentingan awam. Laporan lengkap perlu menjelaskan kaedah pengiraan hasil, jumlah yang telah diterima, tunggakan jika ada dan perbelanjaan berkaitan pemulihan alam sekitar.
Menilai kesan kepada rakyat Sabah
Kekayaan sumber alam tidak boleh diukur berdasarkan angka hasil semata-mata. Rakyat di kawasan pedalaman, pesisir dan pulau masih berdepan jalan yang lemah, bekalan air tidak stabil, elektrik terhad serta capaian internet yang tidak sekata. Jurang ini menimbulkan persoalan tentang sejauh mana pendapatan negeri diterjemahkan kepada kemudahan asas.
Perbincangan mengenai kemudahan asas luar bandar menunjukkan bahawa pembangunan perlu sampai ke kampung terpencil, bukan tertumpu di bandar utama. Audit yang telus dapat menghubungkan jumlah hasil sumber alam dengan sasaran perkhidmatan awam, lalu membantu rakyat menilai sama ada dasar pembangunan benar-benar memberi manfaat.
Skop pemeriksaan yang menyeluruh
Audit tersebut hendaklah meliputi sektor petroleum dan gas, pembalakan, perlombongan, perikanan serta penggunaan tanah. Setiap sektor mempunyai bentuk hasil, risiko kebocoran dan kesan alam sekitar yang berbeza. Oleh itu, pemeriksaan tidak wajar hanya tertumpu kepada satu kementerian atau satu tempoh pentadbiran.
Aspek alam sekitar juga perlu diberikan perhatian. Pemeriksaan boleh menilai pematuhan syarat lesen, kewajipan pemulihan kawasan, pencemaran sungai, kehilangan habitat dan kesan kepada komuniti tempatan. Data geospatial, rekod bayaran serta laporan penguatkuasaan perlu dipadankan supaya kelemahan pentadbiran dapat dikenal pasti dengan tepat.
| Bidang pemeriksaan | Perkara yang perlu didedahkan | Manfaat kepada rakyat |
|---|---|---|
| Petroleum dan gas | Jumlah pengeluaran, bayaran, royalti dan perjanjian | Gambaran jelas tentang hasil sebenar |
| Hutan dan pembalakan | Lesen, keluasan konsesi dan hasil premium | Perlindungan hutan yang lebih berkesan |
| Perlombongan | Permit, cukai, pemulihan dan pencemaran | Pengurangan risiko kepada alam sekitar |
| Perikanan dan pesisir | Lesen, kuota serta kesan kepada nelayan | Kelangsungan ekonomi komuniti pesisir |
| Perbelanjaan pembangunan | Projek, kos, kemajuan dan penerima manfaat | Akauntabiliti terhadap penggunaan hasil |
Menjamin kebebasan dan kredibiliti
Badan yang menjalankan audit perlu dipilih melalui proses yang telus dan mempunyai kuasa mengakses dokumen kerajaan, syarikat berkaitan serta rekod kewangan. Penglibatan institusi audit profesional, pakar undang-undang, ahli akademik dan wakil masyarakat sivil boleh meningkatkan keyakinan orang ramai terhadap proses tersebut.
Kebebasan turut bermaksud penemuan audit tidak boleh diubah kerana tekanan politik atau kepentingan korporat. Ringkasan laporan wajar diterbitkan dalam bahasa yang mudah difahami, manakala dokumen teknikal disediakan untuk penelitian pakar. Jika terdapat pelanggaran, tindakan susulan mesti mempunyai tempoh masa dan pihak bertanggungjawab yang jelas.
Memperkukuh hak dan rundingan antara kerajaan
Audit bebas boleh menjadi asas kepada rundingan yang lebih matang mengenai hak Sabah. Perbincangan antara kerajaan negeri dan pusat akan lebih kukuh jika disokong rekod hasil, dokumen perjanjian serta analisis kewangan yang boleh disemak. Pendekatan berasaskan bukti juga mengelakkan isu sumber alam daripada diperalat melalui dakwaan yang tidak dapat disahkan.
Dalam masa yang sama, usaha ini perlu menghormati Perlembagaan Persekutuan, undang-undang negeri dan kepentingan masyarakat pelbagai etnik serta agama. Kesatuan rakyat Sabah boleh dibina melalui tuntutan yang adil, berfakta dan menjadikan kesejahteraan bersama sebagai matlamat utama.
Membina penyertaan awam yang bermakna
Rakyat perlu mempunyai ruang untuk meneliti laporan, mengemukakan maklumat dan memantau tindakan susulan. Sesi pendengaran awam di daerah, taklimat komuniti dan portal data terbuka boleh membantu penduduk memahami kaitan antara hasil sumber alam dengan perkhidmatan yang mereka terima.
Penyertaan ini hendaklah melibatkan pemimpin kampung, pertubuhan belia, wanita, nelayan, masyarakat adat, pengusaha kecil dan golongan profesional. Suara komuniti yang terkesan oleh pembalakan, perlombongan atau projek tenaga perlu didengar sebelum keputusan besar dibuat, bukannya selepas kerosakan berlaku.
Keutamaan tindakan yang wajar
Tuntutan audit perlu disusuli langkah pentadbiran yang praktikal dan boleh diukur. Antara keutamaan yang boleh dipertimbangkan ialah:
- Menubuhkan panel audit bebas dengan mandat, tempoh dan kuasa akses yang jelas.
- Menerbitkan semua ringkasan kontrak, jumlah hasil serta peruntukan pembangunan yang tidak dilindungi oleh kepentingan keselamatan.
- Menyediakan pangkalan data awam mengenai lesen sumber alam, bayaran dan status pemulihan kawasan.
- Mengadakan pendengaran awam di bandar serta kawasan pedalaman sebelum laporan dimuktamadkan.
- Menetapkan mekanisme pemantauan terhadap syor audit, termasuk laporan kemajuan berkala.
Pelaksanaan cadangan ini memerlukan kerjasama kerajaan negeri, kerajaan pusat, institusi audit dan masyarakat. Ketelusan tidak sepatutnya dilihat sebagai ancaman kepada mana-mana pihak, sebaliknya sebagai cara memulihkan kepercayaan dan memperbaiki mutu pentadbiran.
Tuntutan terhadap audit bebas perlu terus disuarakan melalui saluran demokratik, perbincangan komuniti dan penglibatan awam yang berterusan. Dengan membawa fakta, menjaga perpaduan dan mempertahankan kepentingan generasi akan datang, rakyat Sabah dapat memastikan sumber alam negeri diurus secara amanah, adil dan bertanggungjawab.
