Meningkatkan Kemudahan Awam untuk Orang Kurang Upaya di Bandar Sabah
Kemudahan awam yang mudah diakses ialah hak asas setiap warga, termasuk orang kurang upaya (OKU). Di bandar-bandar Sabah seperti Kota Kinabalu, Sandakan, Tawau dan Lahad Datu, reka bentuk jalan, bangunan, pengangkutan serta perkhidmatan kerajaan perlu mengambil kira keperluan mobiliti, penglihatan, pendengaran dan pembelajaran yang berbeza.
Akses sejagat bukan sekadar menyediakan tanjakan di pintu bangunan. Ia melibatkan laluan pejalan kaki yang selamat, tandas mesra OKU, papan tanda yang jelas, pengangkutan awam yang sesuai serta petugas terlatih. Apabila kemudahan ini dirancang dengan baik, seluruh masyarakat turut mendapat manfaat, termasuk warga emas, kanak-kanak dan ibu bapa yang menggunakan kereta sorong.
Usaha ini selari dengan aspirasi pembangunan Sabah yang berteraskan keadilan sosial, penyertaan rakyat dan pengukuhan komuniti. Suara pertubuhan OKU, keluarga serta penjaga mesti menjadi sebahagian daripada proses membuat keputusan, bukannya hanya dirujuk selepas projek siap.
Akses bandar ialah hak semua warga
Banyak kawasan bandar masih mempunyai kaki lima yang sempit, tidak rata atau terhalang oleh kenderaan dan gerai. Bagi pengguna kerusi roda dan tongkat, keadaan ini boleh memaksa mereka berkongsi jalan raya dengan kenderaan, sekali gus meningkatkan risiko kemalangan.
Pihak berkuasa tempatan perlu menjalankan audit aksesibiliti secara berkala di kawasan tumpuan seperti hospital, sekolah, pasar, terminal bas, pejabat kerajaan dan taman rekreasi. Audit itu wajar melibatkan wakil komuniti OKU supaya masalah sebenar dapat dikenal pasti berdasarkan pengalaman harian, bukan semata-mata ukuran teknikal.
Reka bentuk sejagat sejak peringkat awal
Setiap projek baharu patut mematuhi prinsip reka bentuk sejagat sejak peringkat perancangan. Laluan tanpa halangan, tanjakan dengan kecerunan yang sesuai, pemegang tangan, permukaan bertekstur dan pintu yang cukup lebar perlu dianggap sebagai komponen asas, bukan kemudahan tambahan.
Bangunan awam juga memerlukan tandas yang benar-benar boleh digunakan, ruang menunggu yang selesa dan kaunter perkhidmatan pada ketinggian yang sesuai. Bagi individu kurang pendengaran atau kurang penglihatan, sistem nombor giliran berserta paparan visual, pengumuman suara, tulisan Braille dan peta sentuhan dapat menjadikan urusan lebih mudah serta bermaruah.
Mobiliti dan ruang awam yang selamat
Pengangkutan awam yang inklusif dapat membuka peluang pekerjaan, pendidikan dan rawatan kepada OKU. Bas bandar perlu mempunyai ruang kerusi roda, lantai rendah dan pemandu yang memahami prosedur menaikkan serta menurunkan penumpang dengan selamat. Hentian bas pula mesti dihubungkan dengan kaki lima yang tidak terputus.
Tempat letak kenderaan khas juga perlu dikuatkuasakan dengan tegas. Petak tersebut hendaklah berhampiran pintu masuk, mempunyai tanda yang jelas dan tidak disalahgunakan. Di taman awam, laluan rata, alat permainan inklusif serta bangku rehat akan menggalakkan interaksi antara komuniti tanpa memisahkan OKU daripada kehidupan sosial.
| Aspek kemudahan | Keadaan yang perlu diperbaiki | Ukuran keberhasilan |
|---|---|---|
| Laluan pejalan kaki | Permukaan rata, lebar dan bebas halangan | Kurang aduan serta kemalangan |
| Pengangkutan awam | Bas mesra kerusi roda dan hentian mudah dicapai | Peningkatan penggunaan oleh OKU |
| Bangunan kerajaan | Tanjakan, lif, tandas khas dan papan tanda jelas | Urusan dapat dilakukan secara berdikari |
| Maklumat awam | Paparan visual, audio, Braille dan bahasa mudah | Maklumat sampai kepada semua pengguna |
| Ruang rekreasi | Taman dan kemudahan permainan inklusif | Penyertaan komuniti yang lebih meluas |
Perkhidmatan asas tanpa halangan
Hospital, klinik dan pusat pemulihan di bandar Sabah perlu menyediakan akses fizikal serta komunikasi yang sesuai. Sistem janji temu, kaunter pendaftaran dan bilik pemeriksaan harus mengambil kira keperluan pengguna kerusi roda, individu neurodivergen serta mereka yang memerlukan masa tambahan untuk berkomunikasi.
Pendigitalan perkhidmatan boleh membantu, namun laman sesawang dan aplikasi kerajaan mesti mematuhi ciri kebolehcapaian. Saiz tulisan yang boleh diubah, sari kata, pembaca skrin, bahasa mudah dan pilihan bantuan manusia amat penting. Teknologi tidak boleh menjadi penghalang baharu kepada warga yang kurang celik digital.
Penyertaan rakyat dalam perancangan
Keputusan pembangunan akan lebih tepat apabila dibuat melalui rundingan yang bermakna. Majlis bandaraya dan pihak berkuasa tempatan boleh menubuhkan panel penasihat OKU, melaksanakan pemeriksaan tapak bersama komuniti dan menyediakan saluran aduan yang mudah dicapai.
Kesedaran awam juga perlu dipupuk sejak di bangku sekolah dan melalui program komuniti. Perbincangan tentang hak, empati dan tanggungjawab sosial boleh disampaikan menggunakan pendekatan kreatif; bahan seperti seni dan kreativiti mampu menjadikan pendidikan sivik lebih dekat dengan golongan muda Sabah.
Keutamaan tindakan di bandar Sabah
Pelaksanaan yang berkesan memerlukan sasaran jelas, peruntukan mencukupi dan pemantauan terbuka. Projek kecil yang memberi kesan segera boleh dimulakan di kawasan tumpuan sebelum diperluas ke seluruh bandar.
- Menjalankan audit aksesibiliti di semua bangunan dan laluan awam utama.
- Menetapkan piawaian reka bentuk sejagat dalam setiap projek infrastruktur baharu.
- Menambah bas mesra OKU, hentian yang selamat dan petak letak kereta khas.
- Melatih petugas kerajaan, pemandu awam dan penguat kuasa tentang layanan inklusif.
- Menerbitkan laporan kemajuan serta menerima aduan melalui saluran yang mudah digunakan.
Kerjasama antara kerajaan negeri, pihak berkuasa tempatan, agensi pengangkutan, sektor swasta dan pertubuhan masyarakat sivil perlu diselaraskan. Peruntukan pembangunan juga wajar dinilai berdasarkan hasil yang dirasai rakyat, bukan hanya jumlah projek atau kos yang dibelanjakan.
Bandar yang boleh diakses mencerminkan masyarakat yang menghormati maruah manusia. STAR dan semua pihak berkepentingan boleh memperkukuh agenda ini dengan mendengar suara OKU, memantau pelaksanaan dasar serta mengutamakan kemudahan awam yang selamat dan inklusif. Sokong perancangan bandar yang adil, sertai perbincangan komuniti dan laporkan halangan akses supaya perubahan di Sabah bermula daripada tindakan bersama.
