Isu ketidakseimbangan peruntukan belanjawan Persekutuan untuk Sabah
Isu ketidakseimbangan peruntukan belanjawan Persekutuan untuk Sabah terus menjadi perhatian kerana saiz negeri, jarak antara daerah, keadaan muka bumi dan keperluan penduduk tidak selari dengan jumlah pembangunan yang diterima. Sabah menyumbang hasil, tenaga kerja serta sumber semula jadi kepada negara, namun banyak kawasan masih berdepan kemudahan asas yang belum setara dengan negeri-negeri lain.
Jurang ini dapat dilihat melalui keadaan jalan raya, bekalan air, elektrik, internet, sekolah dan hospital, khususnya di kawasan luar bandar serta pedalaman. Kos membina dan menyelenggara prasarana di Sabah sememangnya tinggi, tetapi alasan geografi tidak seharusnya menjadi sebab untuk menangguhkan hak rakyat mendapatkan perkhidmatan awam yang bermutu.
Perbincangan mengenai belanjawan negeri juga berkait rapat dengan Perjanjian Malaysia 1963, kuasa autonomi dan tuntutan supaya Sabah diberikan ruang lebih besar mengurus hasil serta keutamaannya sendiri. Peruntukan yang adil bukan sekadar jumlah wang dalam dokumen belanjawan, sebaliknya melibatkan formula agihan, kecekapan pelaksanaan dan akauntabiliti kepada rakyat.
Bagi sebuah parti tempatan seperti Parti Solidariti Tanah Airku (STAR), isu ini mencerminkan kepentingan suara politik Sabah dalam menentukan masa depan negeri. Kesatuan masyarakat merentas etnik dan agama perlu disertai kesedaran politik supaya tuntutan pembangunan dapat dibawa secara tersusun, berasaskan data dan kepentingan rakyat.
Jurang keperluan dan agihan dana
Peruntukan pembangunan Persekutuan sering dinilai berdasarkan angka keseluruhan, sedangkan angka itu belum tentu menggambarkan kos sebenar yang ditanggung Sabah. Projek di kawasan pedalaman memerlukan rangkaian jalan yang panjang, pengangkutan air, logistik berperingkat dan tempoh pembinaan yang lebih lama. Jika formula hanya mengikut jumlah penduduk, keperluan wilayah yang luas akan terpinggir.
Ketidakseimbangan turut berlaku apabila dana diumumkan tetapi disalurkan secara berperingkat, lewat diluluskan atau tidak disertai kapasiti pelaksanaan yang mencukupi. Akibatnya, projek asas tertangguh, kos meningkat dan rakyat terus menunggu. Penilaian perlu mengambil kira keluasan negeri, kadar kemiskinan, kekurangan infrastruktur serta jurang antara bandar dengan luar bandar.
Kesan terhadap pembangunan Sabah
Kekurangan pelaburan awam memberi kesan langsung terhadap kegiatan ekonomi. Jalan yang rosak meningkatkan kos membawa hasil pertanian ke pasaran, bekalan elektrik yang tidak stabil mengganggu perniagaan kecil, manakala capaian internet yang lemah menyukarkan pelajar, usahawan dan penjawat awam menggunakan perkhidmatan digital.
Sektor kesihatan dan pendidikan turut menanggung kesannya. Klinik desa mungkin kekurangan peralatan, hospital memerlukan tenaga pakar, manakala sekolah luar bandar berdepan kemudahan usang dan kekurangan guru. Dalam keadaan kos sara hidup meningkat, isu tekanan tarif elektrik menambahkan beban kepada keluarga serta perusahaan kecil yang sudah beroperasi dengan margin terhad.
| Bidang | Keadaan yang sering dihadapi | Keutamaan peruntukan |
|---|---|---|
| Infrastruktur | Jalan, jambatan dan sistem air tidak seragam | Penyelenggaraan berkala dan projek berimpak tinggi |
| Pendidikan | Sekolah pedalaman kekurangan kemudahan dan tenaga pengajar | Naik taraf bangunan, internet dan insentif guru |
| Kesihatan | Akses rawatan pakar terbatas di daerah tertentu | Hospital daerah, klinik bergerak dan ambulans |
| Ekonomi | Kos logistik tinggi serta peluang pekerjaan tertumpu di bandar | Industri tempatan, pertanian moden dan latihan kemahiran |
Hak Sabah dan tadbir urus belanjawan
Peruntukan untuk Sabah tidak wajar dilihat sebagai ihsan kerajaan Persekutuan. Ia perlu difahami dalam kerangka hak negeri, tanggungjawab bersama dan semangat pembentukan Malaysia. Perbincangan mengenai hasil negeri, pemberian khas dan kuasa pentadbiran mesti dilakukan secara telus supaya rakyat dapat menilai sama ada janji kewangan benar-benar diterjemahkan kepada pembangunan.
Ketelusan juga memerlukan laporan yang mudah difahami. Setiap kementerian perlu menerangkan jumlah yang diluluskan, lokasi projek, jadual pelaksanaan, kontraktor dan tahap kemajuan. Mekanisme pemantauan bersama antara kerajaan negeri, kerajaan Persekutuan, wakil rakyat dan komuniti setempat dapat mengurangkan pembaziran serta memastikan projek menepati keperluan sebenar.
Keutamaan yang perlu dilindungi
Penyelesaian tidak berakhir dengan menuntut jumlah peruntukan yang lebih besar. Sabah memerlukan sistem belanjawan yang membezakan keperluan asas, projek strategik dan program peningkatan pendapatan. Setiap ringgit perlu memberi kesan yang boleh dirasai, terutama oleh keluarga berpendapatan rendah, masyarakat pedalaman dan golongan muda.
Kerajaan negeri juga perlu memperkukuh data pembangunan agar tuntutan kepada Persekutuan mempunyai asas yang kukuh. Pemetaan kemiskinan, rekod kerosakan infrastruktur dan ukuran akses pendidikan boleh membantu menentukan daerah yang harus diberi keutamaan.
Keperluan asas yang wajar didahulukan
- Bekalan air bersih dan elektrik yang stabil di semua daerah.
- Jalan penghubung, jambatan serta pengangkutan awam yang selamat.
- Klinik, hospital dan perkhidmatan kesihatan bergerak untuk kawasan pedalaman.
- Sekolah yang selesa, capaian internet dan sokongan kepada guru.
Pelaburan untuk ekonomi jangka panjang
- Pemprosesan hasil pertanian, perikanan dan sumber tempatan.
- Latihan kemahiran yang sepadan dengan peluang pekerjaan baharu.
- Infrastruktur digital untuk perusahaan kecil dan pendidikan.
- Pelancongan berasaskan komuniti yang menjaga alam sekitar serta budaya tempatan.
Membina pembaharuan melalui penyertaan rakyat
Rakyat perlu diberi ruang menyumbang kepada penentuan keutamaan belanjawan. Sesi libat urus di daerah, pendengaran awam dan penerbitan data projek dapat menjadikan proses pembangunan lebih demokratik. Penyertaan tersebut mesti merangkumi wanita, belia, komuniti adat, persatuan perniagaan dan penduduk di kawasan terpencil.
Pada masa yang sama, wakil rakyat Sabah perlu mengekalkan pendirian yang konsisten ketika berunding dengan kerajaan Persekutuan. Perbezaan parti tidak seharusnya menghalang kerjasama dalam isu asas yang menyentuh semua komuniti. Rakyat boleh menyokong usaha ini dengan mengikuti perbahasan belanjawan, menilai prestasi projek dan menyuarakan keperluan setempat melalui saluran yang sah. Tuntutan terhadap agihan yang saksama akan lebih kukuh apabila disokong kesatuan, bukti dan penglibatan awam yang berterusan.
