Isu Kesesakan Penjara di Sabah dan Keperluan Pembaharuan Sistem

Kesesakan penjara di Sabah ialah isu keselamatan, kemanusiaan dan tadbir urus yang perlu ditangani secara menyeluruh. Apabila jumlah tahanan melebihi kapasiti, keadaan ini boleh menjejaskan kesihatan penghuni, keselamatan pegawai, keberkesanan pemulihan serta peluang seseorang kembali ke pangkuan masyarakat.

Cabaran tersebut turut berkait dengan kemiskinan, pengangguran, penyalahgunaan dadah, kelewatan proses mahkamah dan kekurangan kemudahan pemulihan di kawasan luar bandar. Penyelesaian yang berkesan mestilah mengambil kira realiti Sabah, termasuk jarak geografi, kepelbagaian komuniti dan keperluan pembangunan yang seimbang.

Gambaran kesesakan penjara di Sabah

Kesesakan berlaku apabila kapasiti rasmi sesebuah penjara tidak sepadan dengan bilangan penghuni yang ditempatkan. Ruang tidur, tandas, kemudahan rawatan dan kawasan aktiviti menjadi terhad, lalu meningkatkan risiko penularan penyakit, tekanan emosi dan konflik antara penghuni.

Di Sabah, faktor geografi menambahkan kerumitan pengurusan. Penghuni dari daerah pedalaman mungkin perlu ditempatkan jauh daripada keluarga, sementara proses pemindahan, lawatan dan penyediaan perkhidmatan sokongan memerlukan kos serta masa yang besar.

Masalah ini tidak wajar dilihat sebagai isu institusi penjara semata-mata. Ia mencerminkan tekanan yang berlaku dalam sistem keadilan jenayah, perkhidmatan sosial, kesihatan mental dan pasaran pekerjaan.

Punca yang mendorong pertambahan penghuni

Sebahagian penghuni terdiri daripada individu yang masih menunggu perbicaraan atau keputusan mahkamah. Kelewatan pendakwaan, kekurangan bantuan guaman dan kesukaran mendapatkan jaminan boleh menyebabkan tahanan reman berada dalam penjara untuk tempoh yang panjang.

Kes berkaitan dadah juga memberi tekanan besar kepada kapasiti penjara. Bagi kesalahan kecil atau individu yang memerlukan rawatan ketagihan, hukuman pemenjaraan semata-mata mungkin tidak menyelesaikan punca masalah. Tanpa program rawatan berterusan, risiko mengulangi kesalahan kekal tinggi.

Faktor sosioekonomi turut memainkan peranan. Belia yang tidak mempunyai pekerjaan, kemahiran atau sokongan keluarga lebih terdedah kepada kegiatan jenayah. Pelaburan dalam pendidikan, latihan dan peluang pendapatan ialah sebahagian daripada strategi pencegahan yang penting.

Kesan terhadap keselamatan dan pemulihan

Ruang yang terlalu padat menyukarkan pegawai penjara mengawasi penghuni secara berkesan. Ketegangan boleh meningkat apabila privasi terbatas, aktiviti harian tidak mencukupi dan akses kepada rawatan kesihatan fizikal atau mental tidak memadai.

Program pemulihan juga boleh terjejas apabila bilangan peserta melebihi kemampuan tenaga pengajar, kaunselor dan pegawai kebajikan. Sedangkan pendidikan, latihan kemahiran dan kaunseling merupakan asas untuk mengurangkan kadar pengulangan kesalahan.

Keluarga turut menerima kesan ekonomi dan emosi. Jarak perjalanan yang jauh, kos pengangkutan serta prosedur lawatan yang rumit boleh melemahkan hubungan kekeluargaan, walaupun sokongan keluarga sering menjadi faktor penting dalam proses pemulihan.

Reformasi undang-undang dan pengurusan tahanan

Langkah awal ialah mempercepat pengurusan kes supaya individu yang belum disabitkan tidak berada terlalu lama dalam tahanan. Penggunaan sebutan kes secara digital, penambahan kapasiti bantuan guaman dan penyelarasan lebih baik antara mahkamah, pendakwaan serta penjara boleh membantu mengurangkan kelewatan.

Bagi kesalahan berisiko rendah, hukuman alternatif wajar dipertimbangkan mengikut undang-undang dan penilaian kes. Perintah khidmat masyarakat, pemantauan berstruktur, tahanan rumah serta program pemulihan berasaskan komuniti boleh mengurangkan tekanan terhadap penjara tanpa mengabaikan keselamatan awam.

Reformasi perlu disertai piawaian yang telus. Data tentang kapasiti, jumlah penghuni, tempoh tahanan reman, akses rawatan dan kadar pengulangan kesalahan hendaklah diterbitkan secara berkala supaya keberkesanan dasar dapat dinilai oleh masyarakat.

Pemulihan, kemahiran dan peluang kedua

Pemulihan tidak akan berjaya jika penghuni dibebaskan tanpa kemahiran atau sokongan selepas keluar. Setiap individu perlu dinilai berdasarkan pendidikan, sejarah pekerjaan, kesihatan mental, masalah ketagihan dan keperluan keluarga.

Kemahiran yang diajar hendaklah selari dengan peluang ekonomi setempat seperti pertanian moden, penyelenggaraan, pembinaan, perkhidmatan makanan, teknologi asas dan perusahaan kecil. Pendekatan ini boleh menghubungkan pemulihan dengan agenda pembangunan Sabah, termasuk usaha menyediakan latihan vokasional belia bagi mencegah golongan muda terpinggir daripada kitaran jenayah.

Program pembebasan dan reintegrasi perlu melibatkan keluarga, pemimpin komuniti, pertubuhan keagamaan, majikan serta agensi kebajikan. Sokongan susulan yang konsisten lebih berguna daripada kursus singkat tanpa penempatan pekerjaan.

Antara komponen pemulihan yang perlu diperkukuh ialah:

Peranan komuniti dan kerajaan negeri

Pembaharuan sistem penjara memerlukan kerjasama antara kerajaan Persekutuan, kerajaan negeri, pihak berkuasa tempatan dan masyarakat sivil. Walaupun pengurusan penjara berada di bawah bidang kuasa Persekutuan, isu pencegahan jenayah, kebajikan, pendidikan dan peluang ekonomi mempunyai hubungan langsung dengan pembangunan negeri.

Sabah juga memerlukan perkhidmatan sokongan yang lebih dekat dengan komuniti luar bandar. Pusat kaunseling, rawatan ketagihan, bantuan guaman dan program belia tidak seharusnya tertumpu di bandar utama sahaja.

Keutamaan pelaburan awam perlu mengambil kira keperluan setempat, termasuk kemudahan pengangkutan dan komunikasi. Penglibatan masyarakat pelbagai etnik serta agama boleh memperkukuh kepercayaan, mengurangkan stigma terhadap bekas penghuni penjara dan membantu mereka membina semula kehidupan.

Bidang kerjasama yang boleh diberi keutamaan termasuk:

Kerangka pembaharuan yang berdaya tahan

Dasar baharu perlu bermula dengan audit bebas terhadap kapasiti penjara, keadaan bangunan, keperluan tenaga kerja dan profil penghuni. Audit ini membantu menentukan sama ada masalah sebenar berpunca daripada kekurangan ruang, kelewatan proses atau kelemahan program pemulihan.

Pembinaan penjara baharu sahaja tidak mencukupi. Tanpa pembaharuan pada peringkat pencegahan, pengadilan, rawatan dan reintegrasi, kapasiti tambahan mungkin kembali penuh dalam beberapa tahun. Pendekatan yang lebih berkesan ialah mengurangkan kemasukan yang tidak perlu sambil meningkatkan keselamatan dan pemulihan.

Indikator kejayaan juga perlu diperluas. Selain jumlah penghuni, penilaian hendaklah melihat kadar pengulangan kesalahan, kadar pekerjaan selepas pembebasan, penyertaan rawatan, hubungan keluarga dan tahap keselamatan dalam institusi.

Isu ini menuntut kepimpinan yang berani, perancangan berdasarkan data dan suara masyarakat yang lebih jelas. Sebagai sebahagian daripada agenda mempertahankan kepentingan Sabah, pembaharuan sistem keadilan perlu memastikan setiap individu dilayan secara bermaruah, sementara keselamatan awam terus menjadi keutamaan.

Kerajaan, wakil rakyat, badan kehakiman, institusi penjara, organisasi masyarakat dan komuniti perlu bergerak daripada perbincangan kepada tindakan yang boleh diukur. Sokong usaha memperkukuh pendidikan, rawatan, latihan kemahiran dan pemantauan awam supaya Sabah mempunyai sistem pemulihan yang lebih adil, selamat dan berkesan.