Pembangunan Sistem Pengangkutan Awam yang Efisien di Sabah
Sabah memerlukan sistem pengangkutan awam yang mampu menghubungkan bandar, daerah pedalaman, kawasan pesisir dan pusat ekonomi secara lebih teratur. Jarak yang luas, bentuk muka bumi yang mencabar serta pertumbuhan penempatan baharu menjadikan bas, van, feri dan perkhidmatan rel sebagai asas penting kepada mobiliti rakyat.
Pembangunan Sistem Pengangkutan Awam yang Efisien di Sabah perlu dilihat sebagai agenda pembangunan menyeluruh. Akses perjalanan yang baik mempengaruhi peluang pekerjaan, kehadiran murid ke sekolah, rawatan kesihatan, kegiatan perniagaan dan hubungan antara komuniti.
Pendekatan ini selari dengan aspirasi memperkukuh hak serta kepentingan Sabah melalui perancangan yang mengambil kira suara penduduk tempatan. Pengangkutan awam yang cekap harus dirancang secara telus, inklusif dan berasaskan keperluan sebenar setiap daerah.
Rangkaian Mengikut Keperluan Rakyat
Keutamaan pertama ialah membina rangkaian yang menghubungkan kawasan kediaman dengan sekolah, hospital, pasar, terminal, pejabat kerajaan dan pusat pekerjaan. Laluan bas tidak sepatutnya tertumpu di pusat bandar sahaja kerana ramai penduduk bergantung pada pengangkutan awam untuk bergerak dari kampung dan kawasan pinggir.
Perkhidmatan berjadual perlu disokong dengan laluan pengantara bersaiz kecil bagi kawasan yang mempunyai jumlah penumpang lebih rendah. Van komuniti atau bas mini boleh beroperasi mengikut jadual fleksibel, terutama pada waktu pagi, selepas tamat persekolahan dan pada hari pasar.
Hubungan Antara Bandar Dan Luar Bandar
Sabah memerlukan penyelarasan perjalanan antara Kota Kinabalu, Sandakan, Tawau, Lahad Datu, Keningau, Ranau, Kudat dan daerah lain. Terminal yang bersih, selamat dan mudah dicapai dapat mengurangkan masa menunggu serta memudahkan pertukaran antara bas bandar dan bas jarak jauh.
Di kawasan pedalaman, jalan yang baik perlu bergerak seiring dengan perkhidmatan pengangkutan yang konsisten. Penyediaan hentian berbumbung, lampu jalan dan papan tanda yang jelas akan memberi manfaat kepada warga emas, orang kurang upaya, pelajar dan pekerja yang berulang-alik.
Perancangan ini harus mencerminkan aspirasi Sabah dengan memberikan ruang kepada pihak berkuasa tempatan, pemimpin masyarakat, persatuan pengguna dan penduduk kampung untuk menentukan keutamaan laluan.
Infrastruktur Yang Menyokong Mobiliti
Kecekapan pengangkutan awam bergantung pada infrastruktur sokongan. Hentian bas perlu mempunyai tempat duduk, pencahayaan, maklumat laluan, kemudahan pejalan kaki dan akses selamat untuk kerusi roda. Terminal pula perlu disepadukan dengan teksi, e-hailing, bas sekolah dan perkhidmatan penghantaran barang.
Penyelenggaraan jalan juga menjadi faktor utama. Lubang, banjir, tanah runtuh dan kesesakan boleh mengganggu jadual perjalanan serta meningkatkan kos operasi. Sistem pemantauan keadaan jalan dan tindakan pembaikan pantas perlu diwujudkan di laluan yang kerap digunakan.
| Aspek | Keadaan Yang Perlu Diperbaiki | Hasil Yang Disasarkan |
|---|---|---|
| Laluan bas | Jadual tidak seragam dan liputan terhad | Perjalanan lebih mudah diramal |
| Hentian | Kurang teduh, pencahayaan dan maklumat | Keselesaan serta keselamatan meningkat |
| Hubungan daerah | Pertukaran kenderaan tidak tersusun | Masa perjalanan lebih singkat |
| Jalan raya | Kerosakan dan gangguan cuaca | Operasi lebih stabil |
| Akses inklusif | Kemudahan terhad untuk OKU dan warga emas | Penyertaan sosial lebih luas |
Tambang Mampu Dan Operasi Lestari
Tambang perlu mengambil kira kemampuan keluarga berpendapatan rendah, pelajar dan pekerja harian. Pas perjalanan bulanan, kadar konsesi serta sistem pembayaran tanpa tunai boleh menjadikan pengangkutan awam lebih menarik. Pada masa yang sama, struktur subsidi mesti telus supaya perkhidmatan terus bertahan tanpa membebankan kewangan awam.
Penggunaan bas elektrik atau kenderaan rendah pelepasan wajar diperkenalkan secara berperingkat di kawasan yang sesuai. Langkah ini dapat mengurangkan pencemaran udara dan bunyi, khususnya di pusat bandar. Namun, kos bateri, kemudahan pengecasan dan keupayaan grid elektrik perlu dikaji sebelum pelaksanaan berskala besar.
Teknologi, Keselamatan Dan Data
Aplikasi mudah alih boleh menyediakan maklumat masa ketibaan, perubahan laluan, tambang dan gangguan perjalanan. Papan maklumat digital di terminal turut membantu penumpang yang tidak menggunakan telefon pintar. Data perjalanan yang dikumpulkan secara beretika boleh digunakan untuk menyesuaikan kekerapan bas mengikut jumlah penumpang.
Keselamatan mesti menjadi ukuran utama prestasi pengendali. Pemandu perlu menerima latihan berkala, manakala kenderaan hendaklah diperiksa mengikut jadual. Kamera keselamatan, butang kecemasan, pencahayaan mencukupi dan saluran aduan yang mudah dicapai dapat meningkatkan keyakinan pengguna, terutama wanita dan pelajar.
Tadbir Urus Tempatan Dan Pelaksanaan
Pengurusan pengangkutan memerlukan kerjasama antara kerajaan negeri, kerajaan persekutuan, pihak berkuasa tempatan dan pengendali swasta. Pembahagian tanggungjawab yang jelas dapat mengelakkan pertindihan laluan, kelewatan keputusan dan kekeliruan dalam penyelenggaraan kemudahan.
Setiap projek wajar mempunyai petunjuk prestasi seperti ketepatan masa, jumlah penumpang, kadar aduan, kos operasi dan tahap liputan kawasan. Laporan berkala kepada orang ramai akan membina kepercayaan serta membolehkan kelemahan dikenal pasti sebelum masalah menjadi lebih besar.
Keutamaan Tindakan Untuk Sabah
Pelaksanaan tidak perlu menunggu semua projek besar disiapkan serentak. Beberapa langkah berimpak tinggi boleh dimulakan dengan segera melalui perancangan berfasa dan penilaian berdasarkan keperluan daerah.
- Menjalankan audit laluan, hentian dan jumlah penumpang di semua daerah utama.
- Menambah bas pengantara ke sekolah, hospital, pasar dan terminal.
- Menyediakan tambang konsesi serta pas perjalanan untuk pelajar dan golongan rentan.
- Menaik taraf hentian dengan pencahayaan, tempat duduk dan akses mesra OKU.
- Mewujudkan pusat data pengangkutan awam bagi menyelaras jadual dan aduan.
Pelan jangka panjang pula perlu menggabungkan bas rapid transit, perkhidmatan rel yang berdaya maju, rangkaian feri serta infrastruktur pejalan kaki dan basikal. Setiap pelaburan hendaklah mengambil kira keperluan daerah, kemampuan kewangan dan kesan terhadap alam sekitar.
Sabah berhak memiliki sistem mobiliti yang menghubungkan rakyat dengan peluang secara adil. Dengan perancangan berasaskan data, penglibatan komuniti dan tadbir urus yang bertanggungjawab, pengangkutan awam dapat menjadi pemangkin ekonomi serta tanda kemajuan sosial negeri. Sokongan dan penyertaan orang ramai dalam perbincangan dasar, pemantauan perkhidmatan dan penyampaian maklum balas perlu digerakkan sekarang.
