Royalti Minyak Adil untuk Masa Depan Sabah
Sabah memiliki sumber petroleum yang penting kepada ekonomi Malaysia, namun pulangan yang diterima negeri perlu mencerminkan sumbangan tersebut. Tuntutan royalti minyak yang adil bukan sekadar persoalan hasil kewangan, sebaliknya berkait rapat dengan hak negeri, maruah rakyat dan keupayaan Sabah menentukan hala tuju pembangunannya sendiri.
Hasil petroleum yang lebih munasabah boleh memperkukuh perkhidmatan asas, mempercepat pembinaan jalan, meningkatkan mutu sekolah serta memperluas akses kesihatan. Pada masa yang sama, pengurusan hasil mesti dilaksanakan secara telus supaya manfaatnya dirasai oleh masyarakat di bandar, pedalaman, pulau dan kawasan pesisir.
Perjuangan ini perlu berasaskan perpaduan semua etnik dan agama. Rakyat Sabah boleh membina pendirian bersama melalui kesedaran politik, penyertaan awam dan perbincangan dasar yang matang, selaras dengan prinsip yang dihuraikan dalam forum dasar parti.
Hak Sabah terhadap Hasil Buminya
Sumber minyak dan gas yang berada di perairan serta tanah Sabah mempunyai nilai strategik kepada negeri dan negara. Oleh itu, pembahagian hasil perlu dikaji semula berdasarkan semangat Perjanjian Malaysia 1963, kedudukan perlembagaan Sabah dan keperluan pembangunan semasa.
Royalti yang adil harus dilihat sebagai hak fiskal, bukan pemberian ihsan. Sabah memerlukan ruang kewangan yang lebih besar untuk merancang projek jangka panjang tanpa terlalu bergantung pada peruntukan tahunan atau keputusan pentadbiran pusat. Pendekatan ini juga dapat memperkukuh autonomi negeri dalam menentukan keutamaan rakyatnya.
Manfaat Langsung kepada Rakyat
Tambahan hasil petroleum perlu diterjemahkan kepada perubahan yang boleh dilihat. Keutamaan pertama ialah penyelenggaraan jalan raya, jambatan, bekalan air bersih, elektrik dan capaian internet, khususnya di kawasan luar bandar yang masih berdepan jurang infrastruktur.
Pelaburan dalam pendidikan dan kesihatan turut penting. Dana yang kukuh boleh menyokong pembinaan sekolah, asrama, klinik desa dan hospital, selain menyediakan latihan kepada guru serta petugas perubatan. Pendidikan yang menghormati kepelbagaian budaya, termasuk kepentingan bahasa ibu, mampu menguatkan keyakinan generasi muda terhadap identiti dan masa depan mereka.
Pilihan Pengurusan Hasil yang Berkesan
Pelaksanaan royalti minyak memerlukan kerangka yang jelas agar hasil tambahan tidak habis dalam perbelanjaan jangka pendek. Sebahagian dana boleh disalurkan kepada keperluan semasa, manakala sebahagian lagi disimpan dalam tabung masa depan untuk menghadapi turun naik harga komoditi dan keperluan generasi akan datang.
| Bidang penggunaan | Kesan yang disasarkan | Mekanisme pemantauan |
|---|---|---|
| Infrastruktur asas | Jalan, air, elektrik dan internet yang lebih baik | Laporan projek dan audit terbuka |
| Pendidikan | Sekolah, biasiswa, latihan guru dan kemahiran | Petunjuk prestasi tahunan |
| Kesihatan | Klinik, hospital dan perkhidmatan bergerak | Data liputan serta masa menunggu |
| Ekonomi tempatan | Usahawan, koperasi dan industri hiliran | Semakan manfaat mengikut daerah |
| Tabung masa depan | Simpanan untuk generasi akan datang | Lembaga amanah bebas |
Pembahagian peruntukan juga wajar mengambil kira keadaan setiap daerah. Formula yang telus boleh memberi keutamaan kepada kawasan yang mempunyai kemiskinan tinggi, akses terhad dan kos pembangunan yang lebih besar. Dengan cara ini, hasil petroleum dapat mengurangkan ketidakseimbangan antara wilayah.
Ketelusan Mencegah Kebocoran
Nilai royalti yang meningkat mesti disertai sistem semak dan imbang yang kukuh. Kerajaan negeri perlu menerbitkan jumlah penerimaan, kaedah pengiraan, projek yang dibiayai serta tahap kemajuan setiap projek dalam bahasa yang mudah difahami orang awam.
Dewan Undangan Negeri, badan audit, media dan pertubuhan masyarakat sivil perlu diberi ruang untuk meneliti penggunaan dana. Perolehan terbuka dan pengisytiharan konflik kepentingan boleh mengurangkan risiko pembaziran, kronisme serta projek yang tidak memberi pulangan kepada rakyat.
Ketelusan juga membina kepercayaan antara rakyat dengan institusi. Apabila maklumat tersedia, masyarakat dapat menilai prestasi wakil mereka berdasarkan hasil sebenar, bukan sekadar janji atau slogan politik.
Membina Ekonomi yang Tidak Bergantung pada Minyak
Royalti minyak perlu menjadi pemangkin kepelbagaian ekonomi, bukannya alasan untuk mengekalkan pergantungan kepada bahan api fosil. Sebahagian dana patut dilaburkan dalam pertanian moden, perikanan, pelancongan berasaskan komuniti, tenaga boleh baharu dan pemprosesan hasil tempatan.
Sabah juga mempunyai peluang besar dalam ekonomi biru, teknologi digital dan industri kreatif. Latihan kemahiran untuk belia perlu disesuaikan dengan peluang pekerjaan baharu supaya mereka tidak terpaksa berhijrah kerana kekurangan pilihan di negeri sendiri.
Pengurusan sumber yang bertanggungjawab mesti mengambil kira alam sekitar. Pembangunan petroleum, tenaga dan industri perlu mematuhi piawaian keselamatan, melindungi kawasan sensitif serta memastikan komuniti tempatan menerima manfaat yang seimbang dengan tanggungjawab pemuliharaan.
Keutamaan Tindakan Bersama
Tuntutan hasil yang lebih adil akan lebih berkesan apabila disokong fakta, perpaduan dan penglibatan rakyat. Beberapa langkah wajar diberi perhatian:
- Menetapkan formula royalti yang jelas, adil dan boleh diaudit.
- Mewujudkan tabung pembangunan Sabah dengan laporan kewangan berkala.
- Mengutamakan daerah yang mengalami jurang infrastruktur dan kemiskinan tinggi.
- Memperluas rundingan awam sebelum projek besar diluluskan.
- Melaburkan hasil dalam pendidikan, kesihatan dan ekonomi yang lestari.
Rakyat juga perlu mengikuti perbahasan dasar, menghadiri sesi libat urus dan menilai belanjawan negeri. Penyertaan ini membolehkan keputusan mengenai sumber Sabah dibuat secara lebih terbuka serta menghalang isu penting daripada ditentukan oleh segelintir pihak sahaja.
Tuntutan royalti minyak yang adil merupakan sebahagian daripada agenda lebih luas untuk mengembalikan kuasa membuat keputusan kepada Sabah. Dengan pendirian yang bersatu, pentadbiran yang berintegriti dan rancangan pembangunan yang berterusan, hasil bumi negeri boleh menjadi asas kepada kehidupan yang lebih sejahtera.
Sokong usaha memperkukuh hak Sabah dengan menyebarkan kesedaran, menyertai perbincangan dasar dan menuntut laporan kewangan yang telus. Masa depan negeri bergantung pada keberanian rakyat mempertahankan hak serta memastikan setiap hasil yang diterima digunakan untuk manfaat semua.
