Kempen Penanaman Semula Hutan di Kawasan Bekas Lombong Sabah
Kawasan bekas lombong di Sabah meninggalkan kesan yang ketara terhadap tanah, sungai, habitat hidupan liar dan kehidupan masyarakat setempat. Selepas aktiviti perlombongan dihentikan, permukaan tanah yang terdedah mudah terhakis, manakala air larian boleh membawa kelodak serta bahan pencemar ke kawasan pertanian dan sumber air.
Usaha menghijaukan semula kawasan ini perlu dilihat sebagai agenda pemulihan alam sekitar yang berkait rapat dengan kesejahteraan rakyat. Bagi Sabah, pengurusan hutan, tanah dan sumber semula jadi wajar mengambil kira hak negeri, keperluan komuniti tempatan serta kepentingan generasi akan datang.
Kempen penanaman semula bukan sekadar menanam anak pokok dalam jumlah besar. Ia memerlukan pemetaan kawasan, pemilihan spesies yang sesuai, penyelenggaraan berterusan dan penglibatan penduduk supaya hutan baharu dapat hidup, berkembang serta memberi manfaat kepada ekosistem dan ekonomi setempat.
Memulihkan Tanah Dan Ekosistem
Kawasan lombong lazimnya mempunyai struktur tanah yang rosak, kurang bahan organik dan tidak mampu menyimpan air dengan baik. Sebelum penanaman bermula, tanah perlu dirawat melalui penambahan kompos, sungkupan, bioarang atau bahan pemulih yang sesuai. Cerun yang curam pula perlu distabilkan bagi mengurangkan hakisan dan risiko tanah runtuh.
Pemulihan perlu mengutamakan spesies pokok tempatan seperti meranti, keruing, jelutong, ara dan beberapa jenis tumbuhan pionir yang tahan terhadap keadaan tanah terjejas. Pemilihan spesies hendaklah dibuat berdasarkan jenis tanah, ketinggian, corak hujan dan fungsi ekologi. Pokok buah-buahan hutan juga boleh membantu menyediakan makanan kepada burung serta mamalia kecil.
Menentukan Kawasan Dan Kaedah Penanaman
Pihak berkuasa negeri, agensi alam sekitar dan komuniti boleh membangunkan peta keutamaan menggunakan data geospatial. Kawasan berhampiran tadahan air, sungai, kampung, ladang makanan dan koridor hidupan liar patut diberikan perhatian awal kerana pemulihannya membawa kesan langsung kepada keselamatan serta pendapatan penduduk.
Kaedah penanaman perlu disesuaikan dengan keadaan lapangan. Penanaman berkelompok boleh dilakukan di kawasan yang luas, manakala zon penampan berhampiran sungai harus menggunakan tumbuhan yang mempunyai sistem akar kukuh. Anak pokok mesti dilindungi daripada kebakaran, ragutan berlebihan dan spesies invasif, terutama dalam tempoh dua hingga tiga tahun pertama.
Menghubungkan Pemulihan Dengan Ekonomi Rakyat
Program penghijauan boleh menyediakan pekerjaan tempatan melalui pengumpulan benih, pengurusan tapak semaian, penyediaan anak pokok, kerja penanaman dan pemantauan. Koperasi kampung, pertubuhan belia serta persatuan masyarakat boleh diberi kontrak yang telus supaya nilai ekonomi kekal dalam komuniti.
Hutan yang pulih turut membuka ruang kepada hasil hutan bukan kayu seperti madu kelulut, herba, buluh dan buah-buahan tempatan. Aktiviti ekopelancongan berskala kecil boleh dipertimbangkan selepas kawasan stabil, dengan syarat pemanfaatannya tidak merosakkan habitat. Model ini menjadikan pemuliharaan sebagai sumber pendapatan, bukan beban tambahan kepada penduduk.
| Aspek | Tindakan Utama | Hasil Yang Disasarkan |
|---|---|---|
| Tanah | Menambah bahan organik dan mengawal hakisan | Tanah lebih stabil dan subur |
| Air | Membina zon penampan di sepanjang sungai | Air lebih bersih dan kurang kelodak |
| Biodiversiti | Menanam spesies tempatan berlapis | Habitat hidupan liar kembali terbentuk |
| Komuniti | Melatih penduduk mengurus tapak semaian | Pekerjaan dan pendapatan tempatan |
| Pemantauan | Menggunakan rekod digital dan pemeriksaan berkala | Kadar hidup pokok dapat diukur |
Pendidikan Membina Penjagaan Jangka Panjang
Sekolah di kawasan berhampiran bekas lombong boleh dijadikan pusat pembelajaran alam sekitar. Murid boleh mempelajari kitaran air, fungsi hutan, pencemaran tanah dan kaedah menanam pokok melalui projek lapangan. Pendidikan seperti kesedaran hak asasi juga membantu golongan muda memahami hubungan antara alam sekitar, kesihatan, keselamatan dan hak masyarakat.
Program kesedaran mesti menggunakan bahasa yang mudah serta mengambil kira pengetahuan tradisional komuniti Kadazandusun, Murut, Bajau dan kumpulan etnik lain. Pengetahuan penduduk tentang tumbuhan ubatan, kawasan tadahan serta perubahan sungai boleh melengkapkan data saintifik. Dengan cara ini, pemulihan hutan menjadi usaha bersama yang menghormati identiti dan pengalaman tempatan.
Memastikan Tadbir Urus Yang Telus
Setiap projek perlu mempunyai sasaran yang boleh diukur, termasuk keluasan kawasan dipulihkan, jumlah anak pokok hidup, tahap kualiti air dan peningkatan litupan hijau. Laporan kemajuan hendaklah diterbitkan secara berkala supaya rakyat dapat menilai penggunaan dana awam dan keberkesanan pelaksanaan.
Persetujuan komuniti juga penting sebelum sesuatu tapak dipilih. Mekanisme aduan, sesi rundingan dan pemantauan bebas boleh mengurangkan pertikaian berkaitan tanah. Pendekatan ini selari dengan keperluan memperkukuh penyertaan awam serta memastikan pembangunan Sabah berasaskan kepentingan rakyat, bukan keputusan yang dibuat tanpa suara setempat.
Keutamaan Pelaksanaan Di Lapangan
Kempen yang berkesan memerlukan perancangan berfasa. Tindakan awal boleh menumpukan kawasan paling terdedah kepada hakisan dan pencemaran, diikuti pemulihan habitat serta pengembangan aktiviti ekonomi hijau.
- Menjalankan audit menyeluruh terhadap semua kawasan bekas lombong dan tahap kerosakannya.
- Menubuhkan tapak semaian komuniti dengan benih daripada spesies hutan tempatan.
- Mengutamakan zon sungai, tadahan air dan kawasan berhampiran penempatan.
- Memberikan latihan teknikal kepada belia, petani dan pengusaha kecil.
- Menerbitkan laporan tahunan tentang kadar hidup pokok, kualiti air dan manfaat ekonomi.
Pemulihan hutan memerlukan kesabaran kerana ekosistem tidak kembali pulih dalam satu musim. Kerjasama antara kerajaan negeri, pihak berkuasa tempatan, institusi pendidikan, syarikat yang pernah beroperasi di kawasan lombong dan masyarakat setempat perlu dibina atas tanggungjawab yang jelas.
Sabah mempunyai peluang untuk menjadikan kawasan bekas lombong sebagai contoh pemulihan alam sekitar yang dipimpin oleh kepakaran tempatan. Rakyat, organisasi masyarakat dan pemimpin setempat boleh menyokong pemetaan kawasan, menyertai penanaman, memantau projek serta menuntut laporan yang terbuka. Dengan tindakan bersama, tanah yang pernah rosak dapat dikembalikan sebagai hutan, sumber air dan ruang kehidupan untuk generasi Sabah.
